30.9.06

Η ΑΠΟΨΗ ΣΑΣ

Τι νομίζετε πως πρέπει να διδάσκετε στο μάθημα της Γλώσσας στο Γυμνάσιο;
Συμφωνείτε με τη διδασκαλία της γραμματικής και της σύνταξης;
Με ποιες δραστηριότητες οι μαθητές θα εξασκηθούν στην κατανόηση ενός κειμένου (γραπτού ή προφορικού) και στην παραγωγή λόγου (γραπτού ή προφορικού);

Γράψτε τις απόψεις σας.

20 σχόλια:

kalli είπε...

Αγαπητέ φιλόλογε,καλησπέρα!Βρήκα το link περιδιαβάζοντας στο δίκτυο αυτό το βροχερό Σαββατόβραδο!Το βρήκα ενδιαφέρον και δεν σού κρύβω ότι επειδή εδώ και πάρα πολύ καιρό ψάχνω να βρω έγκυρες απαντήσεις περι τα γλωσσολογικά από συναδέλφους σου φιλολόγους και δεν τις βρίσκω,το blog μού φάνηκε σαν απο μηχανής θεός!Είσαι έτοιμος;

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Kalli, περιμένω με αγωνία.

Ανώνυμος είπε...

Καλησπέρα,λοιπον!Θάθελα να μάθω τους τύπους του υποθετικού λόγου στη Σύγχρονη ελληνική.πώς εκφέρεται,πώς συντάσσεται και τι εκφράζει κάθε φορά.Μπορείς να με διαφωτίσεις!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Σύμφωνα με τη Γραμματική των Κλαίρη-Μπαμπινιώτη, αλλά και με τη Γραμματική των Holton-Mackridge-Ειρήνης Φιλιππάκη, οι υποθετικοί λόγοι στη νέα ελληνική κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες:

α. αυτοί που εκφράζουν το πραγματικό, δηλαδή αν ισχύει η υπόθεση τότε ισχύει και η απόδοση, π.χ.
• Αν με θέλεις, θα έρθω.
• Αν δε με θέλεις, δε θα έρθω.
• Αν παίξεις μπάλα, θα έρθω να σε δω.
• Αν θα παίξεις μπάλα, θα έρθω να σε δω.

β. αυτοί που εκφράζουν το αντίθετο του πραγματικού, δηλαδή εκφράζουν περιπτώσεις
i. που η υπόθεση δεν πραγματοποιήθηκε στο παρελθόν, συνεπώς δεν πραγματοποιήθηκε ούτε και η απόδοση ή
ii. περιπτώσεις που η υπόθεση πιθανότατα δε θα πραγματοποιηθεί στο μέλλον, άρα και η απόδοση είναι ελάχιστα πιθανό να πραγματοποιηθεί, π.χ.
• Αν ερχόσουνα, θα πηγαίναμε μαζί στον κινηματογράφο.
• Αν θα ερχόσουνα, θα πηγαίναμε μαζί στον κινηματογράφο.
• Αν ερχόσουνα, θα είχαμε πάει μαζί στον κινηματογράφο.
• Αν δεν είχες καθυστερήσει τόσο, θα προλαβαίναμε την προβολή.
• Αν δεν είχες καθυστερήσει τόσο, θα είχαμε προλάβει την προβολή.

Οι χρόνοι που χρησιμοποιούνται στην περίπτωση αυτή είναι:
για την υπόθεση ο παρατατικός και ο υπερσυντέλικος με ή χωρίς το δείκτη θα,
για την απόδοση ο παρατατικός και ο υπερσυντέλικος με ή χωρίς το δείκτη θα.

Προσοχή: Ο παρατατικός μπορεί να δηλώνει ότι το υποθετικό γεγονός μπορεί να πραγματοποιηθεί στο μέλλον αν ισχύσουν οι αναγκαίες προϋποθέσεις*, π.χ.
• Αν αύριο οδηγούσες πιο γρήγορα, θα είχαμε περισσότερο χρόνο στη διάθεσή μας.

Με τον υπερσυντέλικο το υποθετικό γεγονός αποκλείεται να πραγματοποιηθεί.

ΠΡΟΣΟΧΗ

Οι υποθετικές προτάσεις πολλές φορές δε δηλώνουν υπόθεση, αλλά αποτέλεσμα, έντονη αντίθεση, απειλή, επεξήγηση, ευγένεια, αιτία, παρομοίωση, κ.λπ., π.χ.
• Αν πέρασε στο Πανεπιστήμιο, είναι που διάβαζε όλη μέρα. (αποτέλεσμα)
• Αν τα μαλλιά μου μισοάσπρισαν, είκοσι ετών είναι η καρδιά μου. (αντίθεση)
• Αν δε σε δείρω, να μη με λένε Γιάννη. (απειλή)
• Αν μου έδινες το βιβλίο, θα σου ήμουν υποχρεωμένη. (ευγένεια)
• Αν ελευθερωθήκαμε, το χρωστάμε σε αυτούς που αγωνίστηκαν. (επεξήγηση)
• Αν τρέμουν τ’ άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι. (παρομοίωση) (Όπως τρέμουν τ’ άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι.)

Αρκετά συχνά οι υποθετικές προτάσεις είναι και χρονικές που δηλώνουν το προτερόχρονο, π.χ.
• Αν βρέχει, όλα τα υπόγεια γεμίζουν νερό. (όταν βρέχει, όλα τα υπόγεια γεμίζουν νερό)

Ανώνυμος είπε...

Καλή σου μέρα.αγαπητέ φιλολογε!Πρώτον,ειμαι ευγνώμων για την εμπεριστατωμένη απάντησή σου αλλα και για το ενδιαφέρον σου.
Βλέπω,λοιπον,ότι από τα παραδείγματα του α είδους έχουμε αν+ενεστώτα>>>μέλλοντα και στο β αν+παρατατικο ή υπερσυντελικο >>>δυνητική εγκλιση.Και τωρα το ουσιαστικό ερωτημα.α) στις υποθεσεις των 2 ειδών η έγκλιση ειναι η υποτακτική?

Ανώνυμος είπε...

Καλή σου μέρα.αγαπητέ φιλολογε!Πρώτον,ειμαι ευγνώμων για την εμπεριστατωμένη απάντησή σου αλλα και για το ενδιαφέρον σου.
Βλέπω,λοιπον,ότι από τα παραδείγματα του α είδους έχουμε αν+ενεστώτα>>>μέλλοντα και στο β αν+παρατατικο ή υπερσυντελικο >>>δυνητική εγκλιση.Και τωρα το ουσιαστικό ερωτημα.α) στις υποθεσεις των 2 ειδών η έγκλιση ειναι η υποτακτική?

Ανώνυμος είπε...

Και δεύτερο:ο δείκτης "θα" στις υποθέσεις είναι απαραίτητος?Κατά την άποψή μου είναι καθαρά πλεονασμός και μάλλον γραμματικό λάθος.Εχει φτάσει να χρησιμοποιείται επειδή στον προφορικό λόγο το "θα" δίνει έμφαση στην υπόθεση!Εχω δίκιο?

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Η ερώτησή σου σχετικά με την υποτακτική ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση σχετικά ως προς τι είναι υποτακτική.

Η μοναδική περίπτωση που αναγνωρίζεται εύκολα η υποτακτική είναι στον Αόριστο, γιατί είναι ο μόνος χρόνος που για την υποτακτική έχει ιδιαίτερους τύπους. Έτσι, ενώ για τον Ενεστώτα και τον Παρακείμενο οι τύποι της οριστικής δένω, έχω δέσει με την προσθήκη του να γίνονται υποτακτική να δένω, να έχω δέσει, στον Αόριστο υπάρχει ο τύπος να δέσω, που διαφέρει από τον τύπο της οριστικής έδεσα. Στους άλλους χρόνους όμως πώς διακρίνεται η οριστική από την υποτακτική;

Δεν είναι και τόσο εύκολο να ξεχωρίσει κανείς ποια πτώση είναι υποτακτική και ποια όχι. Αντιγράφω από τη Γραμματική των Κλαίρη-Μπαμπινιώτη, σελ. 475 της έκδοσης του 2005:
«Δεν είναι εύκολο να πει κανείς με βεβαιότητα αν ένας τύπος που σχηματίζεται με κάποιο μόριο είναι υποτακτική ή οριστική. Ως κριτήριο χρησιμοποιείται συχνά το είδος της άρνησης. Το αρνητικό δεν θεωρείται ότι συνδυάζεται με την οριστική, το αρνητικό μη(ν) με την υποτακτική. Πρόκειται για το πιο ασφαλές μορφολογικό κριτήριο, αλλά και αυτό παρουσιάζει προβλήματα από σημασιολογική και λειτουργική άποψη…». Αυτός είναι και ο λόγος που οι Κλαίρης-Μπαμπινιώτης προτιμούν τον όρο τροπικότητα αντί του όρου έγκλιση, δεχόμενοι πέντε τύπους οριστικούς (αυτούς που δε συνδυάζονται με γραμματικό μόρφημα: δένει, έδενε, έδεσε, έχει δέσει είχε δέσει) και είκοσι τροπικούς (αυτούς που συνδυάζονται με ένα από τα τέσσερα μορφήματα: να, θα, ας και προστακτική: να δένει, θα δένει, ας δένει, δένε κ.λπ.)

Η δυσκολία στην αναγνώριση της υποτακτικής είναι, κατά την άποψή μου, ένας από τους λόγους που στη Γραμματική τους και οι Κλαίρης-Μπαμπινιώτης και οι Holton-Mackridge-Ειρ. Φιλιππάκη, αποφεύγουν να μιλήσουν για εγκλίσεις στα είδη των υποθετικών λόγων. Εξάλλου, πιστεύω πως η συζήτηση είναι περιττή για τον περισσότερο κόσμο, ακόμη και για ένα φιλόλογο(!)

Την περίπτωση της υποτακτικής θα τη βρούμε στους υποθετικούς λόγους σύμφωνα με τον παλαιότερο χωρισμό, κατά τον οποίο διακρίνονταν τέσσερα (4) είδη υποθετικών λόγων, από τους οποίους το 4ο είδος διαιρούνταν σε δύο υποείδη. Η υποτακτική εμφανιζόταν μόνο στο 4ο είδος, που εξέφραζε κάτι το ενδεχόμενο ή προσδοκώμενο ή κάτι το αορίστως επαναλαμβανόμενο.

Σχετικά με το θα
Γενικά λέμε ότι το θα χρησιμοποιείται για να δηλώσει ένα μελλοντικό γεγονός. Εκείνο όμως που κάνει τη διαφορά είναι ότι και ο Ενεστώτας μπορεί να δηλώσει ένα μελλοντικό γεγονός, που θα γίνει στο κοντινό μέλλον.

Δε νομίζω πως η χρήση του είναι λανθασμένη. Εξάλλου, πιστεύω ότι η γλώσσα δεν κάνει λάθη. Λάθη κάνουν οι φιλόλογοι. Αν αρχίσουμε να δεχόμαστε λάθη στη χρήση της γλώσσας, τότε θα έπρεπε να μιλάμε σύμφωνα με τη γλώσσα των πρωτόγονων, αφού κάθε διαφοροποίηση από τους αρχικούς τύπους, θα ήταν κι ένα λάθος. Ούτε βέβαια πρέπει να εννοήσουμε ως γλώσσα μας, αυτή που μιλούσαν στην Αθήνα του 5ου αιώνα, τη γνωστή αττική διάλεκτο. Απλώς μας επιβλήθηκε ως η ΓΛΩΣΣΑ.

Η γλώσσα πάνω απ’ όλα είναι ένας από τους πολλούς τρόπους που έχουν να επικοινωνούν οι άνθρωποι μεταξύ τους, είναι ένας κώδικας επικοινωνίας, όπως λέμε εμείς οι φιλόλογοι. Τίποτα παραπάνω, τίποτα παρακάτω. Όταν το εργαλείο μετατρέπεται σε αυτοσκοπό, τότε κάτι δεν πάει καλά. Φαντάζεσαι έναν υδραυλικό να συζητάει όλη του τη ζωή για το καινούριο σκαπτικό μηχάνημα που πήρε και να μην κάνει τίποτα άλλο; Κάπως έτσι έχουμε ή μας έχουν μάθει να κάνουμε. Όλη τη μέρα συζητάμε για τη γλώσσα, αλλά δε φροντίζουμε καθόλου για τη σκέψη. Υποθέτει ένα μεγάλο μέρος των πολιτικών, αλλά και των φιλολόγων, ότι αν κάποιος μάθει τη γλώσσα των αρχαίων, τότε θα γίνει το θαύμα! Κάπως έτσι μεγαλώσαμε, κάπως έτσι μεγαλώνουν και οι σημερινοί μαθητές μας. Μόνο που αυτό το θαύμα δε λέει να γίνει…

Αυτά προς το παρόν.
Σ’ ευχαριστώ που συμμετέχεις σε ένα blog που δημιουργήθηκε για να προκαλέσει διάλογο, άρα και αντίλογο.
Πάντα στη διάθεσή σου.

Ανώνυμος είπε...

Είμαι εντυπωσιασμένη από το ξεκάθαρο και αυτονόητο της απάντησης!θα συμφωνήσω μαζί σου οτι η γλώσσα δεν κάνει λάθη,ότι είναι ένας ζωντανός οργανισμός ο οποίος επιβιώνει θαυμαστά ανα τους αιώνες!Τι γίνεται όμως όταν ο ειδικός για τη διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας δάσκαλος του δημοτικού ή ο φιλόλογος του γυμνασίου έχει ασαφείς γνώσεις ή ακόμα χειρότερα δεν το γνωρίζει οτι έχει?Θα διδάξει λάθη, τα λάθη θα παγιωθούν και σίγουρα θα επηρεάσουν και τη σκέψη.Το ζητούμενο στην εκπαίδευση ηταν ανέκαθεν η ανάπτυξη της σκέψης αλλά και η έκφραση αυτής.Θα χαθεί η ουσία (η σκέψη) αν ο τύπος (γραμματική-συντακτικό) δεν διδαχθούν σωστά!
Μακάρι τέτοιες συζητήσεις να γίνονταν και μέσα σε καθε αίθουσα εκπαιδευτικών!Σ'ευχαριστώ πολύ!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Η συλλογιστική σου για τα λάθη με βρίσκει σύμφωνο.
Εκείνο που με προβληματίζει είναι η σχέση σκέψης και γλώσσας ή γλώσσας και σκέψης.

Συνηθίζουμε τα τελευταία χρόνια να λέμε ότι η γνώση μιας λέξης προάγει και καλλιεργεί τη σκέψη. Δηλαδή, μαθαίνω κάποιο λεξιλόγιο και παράγω σκέψη. Δε νομίζω πως είναι έτσι σωστά τα πράγματα. Μου φαίνεται πως τα πόδια είναι πάνω και το κεφάλι κάτω. Θέλω να πιστεύω ότι ισχύει το αντίθετο. Η σκέψη και ο προβληματισμός καλλιεργεί τη γλώσσα, δημιουργεί τη γλώσσα. Η ιστορία της σκέψης και των λέξεων, έτσι όπως τα διαβάζω εγώ, αυτήν την ερμηνεία δίνουν. Για παράδειγμα, μια απλή λέξη από το "Σύμβολο της Πίστεως" , το γνωστό "Πιστεύω". Λέει, λοιπόν, κάπου εκεί μέσα για το "ομοούσιον". Η λέξη δεν υπήρχε μέχρι τότε. Επινοήθηκε από τον Άγιο Αθανάσιο. Γιατί την επινόησε; Για να απαντήσει στην αίρεση του Αρείου, σχετικά με το Χριστό, αν είναι κτίσμα του Θεού ή όχι. Μέχρι να διατυπωθεί η λέξη ομοούσιο και να παγιωθεί, μεσολάβησαν συζητήσεις επί συζητήσεων. Το ίδιο έγινε και με κάθε λέξη που εκφράζει μια έννοια. Προηγήθηκε η ανάγκη έκφρασης της έννοιας ή του αντικειμένου και μετά δημιουργήθηκε η λέξη. Φαντάζεσαι τη λέξη τηλεόραση, πριν την εφεύρεση της τηλεόρασης; Θα είχε την ίδια σημασία με τη σημερινή;

Αν θέλουμε, συνεπώς, να δημιουργήσουμε μαθητές-ανθρώπους που σκέφτονται, άρα μιλούν, πρέπει να καλλιεργήσουμε τη σκέψη. Να δώσουμε ερεθίσματα για σκέψη και συζήτηση. Οι λέξεις θα έρθουν μόνες τους, γιατί οι πιο πολλές υπάρχουν μέσα μας "εν δυνάμει". Με την ανάγκη της επικοινωνίας, το εν δυνάμει μετατρέπεται σε "εν ενεργεία".
Ανοίγοντας ένα οποιοδήποτε σχολικό βιβλίο, βρίσκουμε δεκάδες λέξεις. Από την Ιστορία και τα Θρησκευτικά μέχρι τη Βιολογία και τα Μαθηματικά. Όλες αυτές οι λέξεις αποτυπώνονται μέσα μας. Πότε θα τις βγάλουμε; Μα όταν χρειαστεί να μιλήσουμε. Ίσως, όχι αμέσως, αλλά σιγά σιγά. Το σίγουρο είναι ότι κάποια στιγμή θα βγουν. Αρκεί να συζητάμε. Αν δε συζητάμε τι να βγει;
Τι να βγει, λοιπόν, στο σχολείο, έτσι όπως το έφτιαξαν; Αυτό που λέω και στο blog· αν από τις δέκα ώρες κάθε ενότητας, εγώ ασχολούμαι τις 8 ώρες με το υποκείμενο και το αντικείμενο, πότε θα μιλήσουν οι μαθητές και, κυρίως, τι θα πουν. Πλουτίζει το λεξιλόγιό τους ψάχνοντας να βρουν το υποκείμενο; Φυσικά, όχι. Κι όμως, αυτό το πράγμα το λέμε διδασκαλία της γλώσσας!
Έλεος.
Ή στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε.
Να το πω και αλλιώς. Γιατί αρμενίζουμε στραβά;

Καλό βράδυ.

Ανώνυμος είπε...

b καλησπέρα!μου αρέσει πολύ η ιδέα της ανταλλαγής απόψεων.Πού θα μπορούσα να βρω ουσιαστικό βοήθημα για τη διδασκαλία της έκθεσης στην α΄γυμνασίου;δεν εννοώ έτοιμα θέματα,αλλά σχεδιαγράμματα,κλπ.
ευχαριστώ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Την τελευταία εικοσαετία κυκλοφόρησαν πολλά βιβλία σχετικά με την έκθεση, τόσο για το γυμνάσιο όσο, και κυρίως, για το λύκειο.
Τα περισσσότερα από αυτά αποτελούσαν αντιγραφή το ένα του άλλου, αναμασώντας τις ίδιες στερεότυπες αντιλήψεις για την έκθεση. Τρία, κατά τη γνώμη μου, ξεχωρίζουν.

Το πρώτο, κατά χρονολογική σειρά, ήταν η "Έκθεση, Μέθοδος διδασκαλίας και Αυτοδιδασκαλίας" του Γιώργου Μαυρογιάννη, εκδόσεις Μαυρογιάννη, Αθήνα, 1984. Επειδή ο Μαυρογιάννης δε ζει πια και επειδή τα παιδιά του δε συνέχισαν την εκδοτική δραστηριότητα του πατέρα τους, δεν ξέρω αν το βιβλίο κυκλοφορεί στο εμπόριο.

Το δεύτερο βιβλίο είναι η "Πρόταση Μεθοδικής στην Έκθεση των Ιδεών" του Στέλιου Μπαραχάνου, Θεσσαλονίκη, 1991.

Το τρίτο είναι ο "Οδηγός Εκθέσεων, Α' Β' Γ' Γυμνασίου" του Φώτη Χατζηθωμά", Θεσσαλονίκη, 1994. Είναι το μοναδικό που ασχολείται και με άλλες μορφές γραπτού λόγου, εκτός από την πατροπαράδοτη έκθεση, όπως για παράδειγμα με την επιστολή, την αίτηση, κ.λπ.

Απ' όσο ξέρω οι εκδόσεις Χατζηθωμά σκοπεύουν να εκδώσουν ένα καινούριο βιβλίο σχετικά με την παραγωγή λόγου.

Ελπίζω να σε βοήθησα.

ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΘΥΜΙΟΣ είπε...

Αν ήταν σωστή η άποψη ότι η λανθασμένη διδασκαλία οδηγεί σε απώλεια της ουσίας, τότε υποθέτω ότι δεν θα βρισκόμαστα εδώ να συζητάμε για τη σημασία της υποτακτικής, τη χρήση του θα και τη σχέση γλώσσας και σκέψης. Η ζωντανή γλώσσα, αυτή που καθημερινά μιλιέται από όλους μας, με όλες τις διαφοροποιήσεις επιλύει εξαιρετικά απλά προβλήματα τα οποία 100 φιλόλοφοι ή φιλολογίζοντες ακόμη θα συζητούσαν. Το χειρότερο μάλιστα είναι να προσπαθείς να επιβάλλεις στη διαδασκαλία της γλώσσας τις ιδεοληψίες σου επιχρισμένες με ανύπαρκτες ή ελλιπείς επιστημονικές έρευνες. Τότε δημιουργούνται σκηνές απείρου κάλλους με μαθητές Α΄Γυμνασίου να κλίνουν τον παρακείμενο του λύω χωρίς ακόμη να έχουν σχηματίσει μια καλή γνωστική βάση στη ζωντανή γλώσσα. Όμως όπως ξέρετε οι αρχαίοι τα είπαν όλα και μπλα... μπλα...

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Φίλε Ευθύμη, δεν μπορώ παρά να διαφωνήσω μαζί σου. Ο καθένας είναι ελεύθερος να έχει τις οποιεσδήποτε απόψεις και είναι ακόμη πιο ελεύθερος να τις διατυπώνει και να τις συζητάει.
Μεταξύ της συζήτησης για κάποιο θέμα και της διδασκαλίας του θέματος αυτού νομίζω πως η διαφορά είναι προφανής. Συμφωνώ όμως, ως προς την ιδεοληψία που επικρατεί, η οποία και καθορίζει τη διδασκαλία. Αλλά...
Η διδασκαλία και το αποτέλεσμά της, η μάθηση, δεν μπορεί παρά να είναι προϊόντα ιδεοληψίας. Είναι εντός του πραγματικού. Η αναζήτηση της μη ιδεολογικοποιημένης - ιδεοληπητικής διδασκαλίας ανήκει στο χώρο της Μεταφυσικής. Ούτως ή άλλως, μάθηση είναι η απόκτηση ή η αλλαγή μιας συμπεριφοράς. Για να κάνουμε και κανένα παρετυμολογικό αστείο, επειδή δε θέλω να περιφέρεσαι όπου θέλεις σου μαθαίνω να συν-περιφέρεσαι μαζί μου. Με άλλα λόγια, θες δε θες, άμα σε βάλω κάτω για να σε διδάξω ή για να σου διδάξω, έχω στόχο να σε αλλάξω, να σε κάνω ίδιο με μένα.

Αυτός είναι και ο λόγος που συζητάμε, γιατί μας επιτρέπει να αμφισβητούμε όχι τη μάθηση και τη διδασκαλία, αλλά το τι διδάσκουμε. Όταν όμως ζητάμε να αλλάξει το αντικείμενο διδασκαλίας, προτείνουμε στη θέση του ένα άλλο αντικείμενο. Μόνο που τώρα το νέο αντικείμενο είναι κομμένο και ραμμένο σύμφωνα με τα δικά μας μέτρα.
Μήπως εμείς στερούμαστε ιδεολογίας και ιδεοληψίας; Απεναντίας, θα έλεγα.

ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΘΥΜΙΟΣ είπε...

Αν συμφωνούσα μαζί σου, τότε θα ήμουνα συν - κινημένος από την ιδεοληπτική σου εμμονή να με συν - περιφέρεις στις ατραπούς των δικών σου ιδεοληψιών. Ευτυχώς, διαφωνώντας, κινούμαι όχι στο χώρο των δικών μου εμμονών, αλλά στην επικράτεια της ανάγκης να οικοδομήσουμε μαζί με τους μαθητές μας την εικόνα της πραγματικότητας που θα επιδιώξουμε να μεταβάλλουμε ριζικά.Θεωρέις ιδεοληψία την πρόθεση αυτή; Γιατί ασφαλώς ιδεολογία θα απαντήσουμε σε κάθε πέτρα που θα θελήσουμε να ανασηκώσουμε.

Υ.Γ Δεν αμφισβήτησα την αξία του διαλόγου. Μακριά από μένα αυτές οι συν - περιφορές.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

"...να οικοδομήσουμε μαζί με τους μαθητές μας την εικόνα της πραγματικότητας που θα επιδιώξουμε να μεταβάλλουμε ριζικά. Θεωρείς ιδεοληψία την πρόθεση αυτή;"

"Συ είπας."

1ον. Μπορεί να υπάρξει η έκφραση "εικόνα της πραγματικότητας"; Αν είναι "εικόνα", τότε δεν είναι πραγματικότητα. Η πραγματικότητα είναι μόνο αφ' εαυτής. Αν η πραγματικότητα είναι δια του νοούντος υποκειμένου, τότε δεν είναι πραγματικότητα.

Αν η πραγματικότητα μεταβάλλεται, μεταβάλλεται αφ' εαυτής ή ως προς το μεταβάλλον υποκείμενο;
Αν μεταβάλλεται αφ' εαυτής, τότε δεν μπορούμε να τη μεταβάλουμε!
Αν μεταβάλλεται ως προς το μεταβάλλον υποκείμενο, τότε δεν είναι πραγματικότητα, αλλά εικόνα!!!

Συνεπώς θέλεις να διαμορφώσεις μια νέα άποψη (αντίληψη) για την πραγματικότητα. Εξυπακούεται ότι θα είναι τέτοια όπως τη θέλεις ΕΣΥ. Θα δημιουργήσεις τη ΔΙΚΗ ΣΟΥ πραγματικότητα, την οποία θέλεις να τη διδάξεις και στους μαθητές σου.
Αν οι μαθητές σου έχουν την ίδια άποψη με σένα για τον κόσμο, τότε δε χρειάζεται να είναι μαθητές σου, αφού δεν υπάρχει τίποτα που θα τους μάθεις.

Ποιος σου είπε, τέλος, ότι οι μαθητές έχουν την ίδια άποψη με σένα.
Δε θυμάμαι, ως μαθητής, να συμφώνησα με κανέναν καθηγητή. (Ξέρω τι σκέφτεσαι, ότι και τώρα δε συμφωνώ με κανένα!).
Άλλαξαν τόσο πολύ οι σημερινοί μαθητές που συμφωνούν με τους καθηγητές τους. Αν είναι έτσι, από αύριο θα κάθονται τριάντα άτομα στην έδρα κι εγώ στο θρανίο.

ΥΓ
Χαίρομαι να διαφωνώ.
Χαίρομαι, όταν διαφωνώ.
Δε διαφωνώ ότι χαίρομαι να διαφωνώ.

ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΘΥΜΙΟΣ είπε...

Για σένα είναι αδιανόητο να υπάρξει οικοδόμηση γνώσης μαζί με τους μαθητές; Προφανώς όχι. Θεωρείς, όμως, πως ο εκπαιδευτικός θα επιβάλλει τη δική του αντίληψη. Μα πως θα γίνει αυτό, αφού λέμε θα οικοδομήσουμε μαζί; Με πραγματικό διάλογο, χωρίς προαπαιτούμενες συμφωνίες, κοιτούμε τον κόσμο μας, τον περιγράφουμε, τον αναλύουμε στα μέρη, τις λειτουργίες, τις σχέσεις και τα συμφέροντα και απαντούμε σε ένα ερώτημα. Μας αρέσει; Αν ναι, τότε τον φωτογραφίζουμε να τον έχουμε ενθύμιο. Αν όχι, τον αλλάζουμε.
Που βρίσκεται η πρόθεσή μου να επιβάλλω τις δικές μου αντιλήψεις;
Η πραγματικότητα είναι οι άνθρωποι και οι πράξεις τους. Μπορεί ανάλογα με τον παρατηρητή να αλλάζει η εικόνα, αυτό που δεν αλλάζει είναι οι επιπτώσεις, οι συνέπειες των πράξεων. Αυτές είτε εμπειρικά, είτε λογικά βρίσκονται μπροστά μας. Ή όχι;
Μην τολμήσεις να διαφωνήσεις!
Βολταίρος!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Μπορεί να μην έχεις πρόθεση να επιβάλεις τις δικές σου αντιλήψεις, μόνο που θα τις επιβάλεις. Μπορεί να κάνεις διάλογο, αλλά εσύ πάντα θα είσαι αυτός που θα έχει το πάνω χέρι, γιατί αυτός είναι ο ρόλος σου. Αν κάποιος πιστεύει ως υποκείμενο αυτό που είναι αντικείμενο, δε θα προσπαθήσεις να του αλλάξεις την άποψη; Αν κάποιος πιστεύει ότι το περιβάλλον δε ρυπαίνεται, δε θα προσπαθήσεις να του αλλάξεις την άποψη; Αν κάποιος πιστεύει ότι το κίτρινο χρώμα είναι αυτό που εσύ κι εγώ βλέπουμε ως κόκκινο, δε θα προσπαθήσεις να του αλλάξεις την άποψη;
Γιατί δεν το παραδέχεσαι; Ο ρόλος σου αυτός είναι· θα μορφώνεις, άρα θα διαμορφώνεις απόψεις, αντιλήψεις, άτομα.

Ποιες συνέπειες, εκτός ίσως των φυσικών φαινομένων, μπορείς να προβλέψεις; Στην κοινωνία δεν υπάρχει αιτιοκρατία. Αφού δεν μπορείς να προβλέψεις τις συνέπειες, άρα δεν ξέρεις εκ των προτέρων τις συνέπειες. Ούτε ξέρουμε αν οι συνέπειες βρίσκονται μπροστά μας. Αν το ξέραμε, θα ρυθμίζαμε τη ζωή μας ανάλογα. Το μόνο που υποθέτουμε αυτή τη στιγμή είναι ότι υπάρχει μέλλον. Πώς θα είναι το μέλλον κανείς δεν μπορεί να το πει με βεβαιότητα. Αυτό σημαίνει ότι η δική σου ή η δική μου κοσμοθεωρία είναι μια άποψη η οποία δεν έχει αποδειχθεί. Άρα δεν αποτελεί ούτε γνώση, ούτε τίποτα. Είναι απλώς μια άποψη. Μη μου πεις όμως ότι δεν προσπαθείς να πείσεις τους άλλους για την άποψή σου. Απέναντι στους μαθητές σου, δεν προβάλλεις την άποψή σου; Γιατί την προβάλλεις; Μα φυσικά για να τους κάνεις ίδιους με σένα.

Δες περίπτωση. Υπάρχει μια ομάδα επιστημόνων που επιμένει ότι οι κεραίες της κινητής τηλεφωνίας είναι βλαβερές, άρα θα πρέπει να βρίσκονται μακριά από τις κατοικημένες περιοχές. Υπάρχει και μια άλλη ομάδα επιστημόνων που επιμένει ότι οι κεραίες δεν είναι βλαβερές και ότι θα πρέπει να βρίσκονται όσο πιο κοντά στις κατοικημένες περιοχές.
Ποια άποψη θα διδάξεις, θα υποστηρίξεις, θα περάσεις; Γιατί; Μήπως ξέρεις την αλήθεια; Το παράδειγμα είναι παρμένο από τη Φυσική και είναι εύκολο σχετικά. Για σκέψου όμως μια περίπτωση που σχετίζεται μόνο με την κοινωνία; Εκεί είσαι σίγουρος ότι έχεις δίκιο; Δε θα προσπαθήσεις όμως να επιβάλεις την άποψή σου;

Ο δάσκαλος είναι αναγκασμένος να είναι ηγεμόνας.
Παπαθανασίου δια του Μακιαβέλι.

Ανώνυμος είπε...

Εξακολουθώ να υποστηρίζω πως όλες οι απόψεις εφ' όσον στηρίζονται στη λογική και στην ιστορική γνώση είναι σεβαστές. Δεν γνωρίζουμε πώς θα είναι το μέλλον, έχουμε όμως την ιστορική γώση που μας δίνει τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε μοντέλα πρόβλεψης έστω και στηριγμένοι στο νόμο των πιθανοτήτων. Γνωρίζουμε πως οι πρώτοι άποικοι στην Αυστραλία εκτιμώντας λανθασμένα τα δεδομένα του τόπου και της εποχής λιμοκτόνησαν και αργότερα κατέστρεψαν την περιοχή στην οποία επέλεξαν λανθασμένα να εγκατασταθούν. Γνωρίζουμε επίσης παραδείγματα βιώσιμης συμπεριφοράς κοινωνιών που κατάφεραν να ευημερήσουν. Αυτά τα δεδομένα δεν αποτελούν έναν οδηγό με τον οποίο μπορούμε να μορφώσουμε γνώμη για την πραγματικότητά μας; Ναι οι επιστήμονες καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα, εντούτοις δεν μπορείς να αρνηθείς ότι κάθε επιστημονική γνώση ισχύει μέχρι να καταρριφθεί ως λανθασμένη. Το κριτήριο της διαψευσιμότητας μας δίνει ένα σύμβουλο να σταθούμε κριτικά στις αντικρουόμενες επιστημονικές θεωρίες.

Αν βρούμε ένα άσπρο κοράκι, τότε η Θεσσαλονίκη θα αποκτήσει άλλο δήμαρχο και νομάρχη.
Πόππερ!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ είπε...

Ακόμη και για το παρελθόν η γνώση μας δεν είναι τεκμηριωμένη. Αυτό που θεωρείς ως ιστορική γνώση δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσωπική ή τάδε πολιτική ή τάδε κοινωνιολογική ή τάδε ψυχολογική ή τάδε οικονομική άποψη. Εσύ πιστεύεις ότι οι άποικοι στην Αυστραλία λιμοκτόνησαν λόγω λαθνασμένης επιλογής του τόπου. Πώς μπορείς να είσαι σίγουρος 100%;

Είσαι σίγουρος για την επανάσταση του '21; Ποιος ήταν ο ρόλος του Κολοκοτρώνη; Ήταν επανάσταση κοινωνική ή εθνικοαπελευθερωτική; Η Ελλάδα έγινε κράτος ως αποτέλεσμα της επαναστατικής πράξης ή ήταν το αποτέλεσμα άλλων διεργασιών; Ο Βενιζέλος έπραξε σωστά επιλέγοντας τη Θεσσαλονίκη ή έπρεπε να βαδίσει προς το Μοναστήρι, συμφωνώντας με τον Κωνσταντίνο;

Το ότι "κάθε επιστημονική γνώση ισχύει μέχρι να καταρριφθεί ως λανθασμένη" επιβεβαιώνει την άγνοιά μας για τη γνώση, άρα για την πραγματικότητα. Κατ' επέκταση εσύ ποια πραγματικότητα διδάσκεις; Φυσικά, τη δική σου.

Βάζεις τεστ στα ουσιαστικά της νεοελληνικής; Κάποιος μαθητής σου γράφει "οι άνθρωποι" και κάποιος άλλος σου γράφει "οι ανθρώποι". Μία απάντηση είναι η σωστή. Ποια;

Το κριτήριο της διαψευσιμότητας μπορεί να είναι ένας οδηγός στις φυσικές επιστήμες. Στις επιστήμες του ανθρώπου δε διαψεύδει τίποτα.

Ώστε υπάρχει και άσπρο κοράκι; Τι γίνεται με το κίτρινο, το κόκκινο, το πράσινο κ.λπ. κοράκι;
Το μόνο που απομένει είναι η κριτική του καθαρού λόγου. Καντ!



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!