21.10.06

Άρθρο του Φ. Ι. Κακριδή στην εφημερίδα "ΤΑ ΝΕΑ", για το βιβλίο των Αρχαίων της Α' Γυμνασίου

Το νέο βιβλίο της Α' Γυμνασίου θα κάνει τα παιδιά να μισήσουν τα «Αρχαία»

Αρχαία γλώσσα, αθάνατη

Βασικό εργαλείο διδασκαλίας στη Μέση Εκπαίδευση το «διδακτικό εγχειρίδιο», και με δικαιολογημένο ενδιαφέρον πήραμε στα χέρια μας, μόλις κυκλοφόρησε, το καινούργιο βιβλίο για την «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα» της Α' Γυμνασίου

Τέσσερις συγγραφείς, τρεις κριτές-αξιολογητές, ένας σκιτσογράφος, ένας φιλόλογος επιμελητής, ένας υπεύθυνος μαθήματος, μία ζωγράφος και ένας μεγάλος εκδοτικός οργανισμός συνεργάστηκαν για την παραγωγή του - και το αποτέλεσμα; Το βιβλίο είναι κατά τη γνώμη μας τόσο σφαλερό, τόσο βαριοφορτωμένο και ακατάλληλο για διδασκαλία, ώστε αργά ή γρήγορα το υπουργείο θα υποχρεωθεί να το αντικαταστήσει. Έτσι προτιμούμε να το κρίνουμε έμμεσα, δίνοντας κάποιες συμβουλές στους φιλολόγους που μια μέρα θα οριστούν να συγγράψουν το επόμενο διδακτικό βιβλίο - μακάρι όχι «με βάση το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος» που ισχύουν σήμερα.

Αφορισμοί

Πρώτη μας συμβουλή: αποφεύγετε τις υπερβολές, τους αφορισμούς και τα μεγαλυνάρια, που λιγότερο ωφελούν και περισσότερο ζημιώνουν την εδραίωση της αλήθειας. Αν πήρατε εντολή ν' αναδείξετε την (αυτονόητη) συνέχεια της ελληνικής γλώσσας από την αρχαιότητα ως σήμερα, μη γράψετε στο πρώτο κιόλας μάθημα πως «η Ελληνική αποτελεί μοναδικό παράδειγμα γλώσσας με αδιάκοπη ιστορική συνέχεια». Για να μείνουμε στη γειτονιά μας: το ίδιο ακριβώς μπορούν να ισχυριστούν οι Ιταλοί για τη γλώσσα τους, που είναι και αυτή «κατευθείαν απόγονος» της Λατινικής.

Αν πάλι στόχος σας είναι «οι μαθητές να ανακαλύψουν και να εκτιμήσουν τη λογοτεχνική αξία των έργων των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων (...) χωρίς τη μεσολάβηση του μεταφραστή», τότε δεν επιτρέπεται τα κείμενα που παρουσιάζετε ν' αποτελούν (ελεύθερες) «διασκευές». Περισσότερο από τις καλές μεταφράσεις, οι διασκευές αλλοιώνουν τη λογοτεχνική μορφή των πρωτότυπων κειμένων, ιδιαίτερα όταν γίνονται «βάσει και άλλων κριτηρίων, που αφορούν κυρίως τη γλωσσική διδασκαλία». Έτσι κι αλλιώς, ο φιλόλογος δεν επιτρέπεται να διαμελίζει τον οργανωμένο έντεχνο λόγο, ψευτίζοντάς τον, για να υπηρετήσει την ψυχρή γραμματική.

Αν πρέπει να κάνετε «χρήση πλούσιου εικονιστικού υλικού, το οποίο στοχεύει στην ανάπτυξη του οπτικού/εικονικού γραμματισμού (visual literacy) των μαθητών», τότε φροντίστε οι εικόνες να έχουν το κατάλληλο μέγεθος, οι χάρτες να διαβάζονται και οι επεξηγήσεις σας ν' ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Μη γράψτε π.χ. πως «νέοι γυμνάζονται υπό την επίβλεψη ενός παιδοτρίβη», όταν στο επιτύμβιο βάθρο δεν εικονίζονται παρά τέσσερις γυμνοί αθλητές· και πάλι, μη διαλέξτε να δείξετε την πανέμορφη αλλά αινιγματική κύλικα του ζωγράφου της Μπολόνιας - και αν το κάνετε, μη γράψτε πως «η κορασίδα πηγαίνει στο σχολείο», όταν εσείς οι ίδιοι στην απέναντι σελίδα δηλώνετε ότι «τα κορίτσια δεν αποκτούσαν ιδιαίτερες γνώσεις πέρα από αυτές που θα τους επέτρεπαν να διαχειρίζονται σωστά τις υποθέσεις του σπιτιού τους...».

Ανορθογραφίες

Αν έχετε εντολή να συμπεριλάβετε στο βιβλίο το Ετυμολογικό κεφάλαιο της γραμματικής, δεν υπάρχει κανένας λόγος να το παρακάνετε. Οι μαθητές δε θα γίνουν όλοι ούτε φιλόλογοι ούτε γλωσσολόγοι και δε θα τους ωφελήσει σε τίποτα να διδαχτούν στα δεκατρία τους χρόνια την «παραγωγή επιθέτων από ουσιαστικά: επίθετα τα οποία σημαίνουν αυτόν που ανήκει σε εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη ή έχει σχέση με αυτό, ύλη ή (σπάνια) χρώμα, τον κατάλληλο για εκείνο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη»! Το ίδιο ισχύει και για το Τυπικό της γραμματικής, ώς ένα σημείο και για τη Σύνταξη. Συχνά στη διδασκαλία το λίγο είναι πιο ωφέλιμο από το πολύ.

Στο διδακτικό βιβλίο μπορεί, όπως σε όλα τ' ανθρώπινα, να ξεφύγουν κάποια λάθη· όμως προσπαθήστε τουλάχιστο να μην υπάρχουν σκαστές ανορθογραφίες, ακριβώς σαν αυτές που οι δάσκαλοι καταλογίζουμε στα γραπτά των μαθητών μας. Μη γράψτε αρχή αρχή στον Πρόλογο το μακρυνός με ύψιλον, ούτε το «από τον Θουκυδίδη μας χωρίζουν «μόνο» εβδομήντα (...) παππούδες» χωρίς τόνο στο μας.

ΝΙΠΤΟΥΝ ΤΑΣ ΧΕΙΡΑΣ ΤΩΝ...

Όσοι γράφουν βιβλία για τη διδασκαλία της γλώσσας στο σχολείο σωστό είναι να προσέχουν ιδιαίτερα τους εκφραστικούς τους τρόπους· να μη δίνουν οι ίδιοι το κακό παράδειγμα παραβαίνοντας συντακτικούς και γραμματικούς κανόνες. Έτσι, παράδειγμα, αν αποφασίσετε στο Βιβλίο του Εκπαιδευτικού να βοηθήσετε τον καθηγητή να εξηγήσει στους μαθητές το νίπτω τας χείρας μου, μην του προτείνετε να τους πει ότι σημαίνει «αποποιούμαι των ευθυνών μου». Ποτέ το ρήμα αποποιούμαι, ούτε στ' αρχαία ούτε στα μεσαιωνικά ούτε στα νέα ελληνικά δε συντάχτηκε σωστά με το αντικείμενό του σε γενική.

Ενδεικτικά όλ' αυτά για το μελλοντικό εγχειρίδιο. Όμως στο μεταξύ «το παρόν βιβλίο» - και μαζί του ολόκληρο το μάθημα της αρχαίας γλώσσας - είναι απίθανο να υπηρετήσει, ας είναι και στο ελάχιστο, τους φιλόδοξους στόχους του. Αντίθετα, είναι βέβαιο πως μαθητές και καθηγητές θα δυσκολευτούν πολύ να το περπατήσουν, πως οι φροντιστηριακές ώρες και τα ιδιαίτερα θα πολλαπλασιαστούν, πως τα «σχολικά βοηθήματα» θα μοσχοπουληθούν και πως η μεγάλη πλειοψηφία των νέων θα μισήσουν βαθύτατα τα «Αρχαία», που τόσο τους ταλαιπωρούν.

Το χειρότερο: η εντατική γλωσσική διδασκαλία των Αρχαίων, σε συνδυασμό με την παράλληλη γλωσσική διδασκαλία της σύγχρονης γλώσσας, θα προκαλέσουν σύγχυση στο γλωσσικό αίσθημα των μαθητών - που σίγουρα δε θα φταίνε, αν τελικά αρχίσουν κι αυτοί «ν' αποποιούνται των μαθημάτων τους»!

Ο Φάνης Κακριδής είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!