27.5.07

Το κείμενο των εξετάσεων

Αναδημοσιεύω από το Βήμα της Κυριακής το άρθρο του καθηγητή Μίμη Σουλιώτη, για το θέμα των πανελλαδικών εξετάσεων στη Γλώσσα και το κείμενο που το συνόδευε.


Το μόνο θετικό στα θέματα της ΝΕ Γλώσσας των εφετινών πανελλήνιων εξετάσεων της Γ' λυκείου είναι ότι ζητήθηκε από τους τελειοφοίτους να συγγράψουν ένα άρθρο δημοσιεύσιμο στη σχολική εφημερίδα προκειμένου οι εξεταζόμενοι να ευκολυνθούν να διαμορφώσουν ανάλογα το σκεπτικό και το ύφος του κειμένου τους· όλα τα υπόλοιπα, που αφορούν το περιεχόμενο όσο και τη φραστική διατύπωση του ζητουμένου, τα θεωρώ αδόκιμα ως ατυχή. Παραθέτω πρώτα το κύριο ζητούμενο των θεμάτων (αυτό που παίρνει τις πενήντα, δηλ. τις μισές, μονάδες του άριστα) ώστε εκ λέοντος τον όνυχα:

«Σε μια εποχή με μεγάλο έλλειμμα ανθρωπιάς έχει σημασία να οργανώνονται εκδηλώσεις που βοηθούν όσους συνανθρώπους μας το έχουν ανάγκη. Να γράψετε ένα άρθρο στην εφημερίδα του σχολείου σας όπου θα εξηγείτε γιατί πρέπει να στηρίζονται τέτοιες προσπάθειες. Παράλληλα να αναφερθείτε στη συμβολή της Παιδείας στην καλλιέργεια της ανθρωπιστικής συνείδησης, ιδιαίτερα των νέων (500-600 λέξεις)».

* Φραστικές δυσχέρειες

Το «Σε μια εποχή» ήθελε να πει «Στην εποχή μας» αλλά τούτο είναι ασήμαντο μπροστά στις «εκδηλώσεις» που προκαλούν νοηματική αμηχανία: αν περιλαμβάνονται στις «εκδηλώσεις» και, π.χ., τα μαθήματα ισπανικής σε αστέγους, γιατί δεν βρέθηκε μια πιο κατάλληλη λέξη (δραστηριότητες); Αλλά ο συντάκτης του θέματος είχε στον νου του τα φιλανθρωπικά γκαλά αποκλειστικά και προφανώς. Η τελευταία περίοδος του ζητουμένου ακροβατεί φραστικά: να «αναφερθεί» απλώς - που ήδη αναφέρθηκε - ή να σχολιαστεί και να εξαρθεί η συμβολή της Παιδείας; Επίσης η διαδοχή των εμπρόθετων «στη συμβολή... στην καλλιέργεια» δεν είναι ό,τι δοκιμότερο ως διατύπωση. «Παράλληλα», εξάλλου, δεν θα μπορούσε να «αναφερθεί» ο διαγωνιζόμενος εκτός και αν απαντούσε σε δίστηλο: «Στη συνέχεια» θα ήταν σωστότερο.

Η φιλάνθρωπη και ελεήμων «συνείδηση» μπορεί βεβαίως να χαρακτηρισθεί και «ανθρωπιστική», σύμφωνα με το λεξικό, η πρώτη σημασία της τελευταίας είναι ωστόσο «ουμανιστική»· από τον ουμανισμό έχουν απομείνει οι φωτοβολίδες της φιλανθρωπίας.

Και στο δοκίμιο που παρατέθηκε για να εμπνεύσει τους διαγωνιζόμενους μαθητές αναφύονται λεκτικές δυσκολίες: ο όρος «κοινωνισμός» του δοκιμίου εξηγήθηκε σε υποσημείωση από τους θεματοθέτες ως «κοινωνικοποίηση», ενώ σημαίνει μόνο την «παλαιότερη απόδοση του όρου κομμουνισμός» (Λεξικό Τριανταφυλλίδη). Είναι ριψοκίνδυνο να παρέχουμε σε επίσημες δημόσιες εξετάσεις αδόκιμα ερμηνεύματα λέξεων.

* Οι γνώριμες ιδεοληψίες

Από πουθενά δεν συνάγεται «μεγάλο έλλειμμα ανθρωπιάς» στην εποχή μας. Αντιθέτως, ποτέ άλλοτε δεν συνυπήρξαν τόσο πολλά και οργανωμένα φιλανθρωπικά ιδρύματα και θεσμοί και τόσο καλή μεταχείριση των άπορων και των νοσούντων σε παγκόσμιο επίπεδο - χώρια ότι η δουλοκτημοσύνη, η θανατική ποινή και τα βασανιστήρια έχουν καταργηθεί στις ημέρες μας σχεδόν ολοσχερώς, ενώ ειδικά στη χώρα μας η τηλεθέαση των «ανθρωπιστικών» τηλεοπτικών εκπομπών εκτινάσσεται πολύ συχνά στα ύψη. Τα περί «ελλείμματος ανθρωπιάς» είναι συνεπώς αβασάνιστες απόψεις όποτε δεν υποκρύπτουν την υστερόβουλη προπαγάνδα των σκοτεινών κύκλων που μας θέλουν νοσταλγούς και θιασώτες του φαύλου παρελθόντος.

Επιλογικά, το παράθεμα από τον Οδυσσέα Ελύτη μέσα στο δοθέν στους διαγωνιζομένους δοκίμιο λέει: «Το καίριο στη ζωή αυτή κείται πέραν του ατόμου. Με τη διαφορά ότι,αν δεν ολοκληρωθεί κανείς ως άτομο - κι όλα συνωμοτούν στην εποχή μας γι' αυτό -,αδυνατεί να το υπερβεί». Είναι ευνόητο εδώ ότι ο ποιητής δεν καταδικάζει τον σύγχρονο ατομικισμό παρά τον θεωρεί υπερβατόν - όπως ακριβώς ο αείμνηστος Παλμίρο Τολιάτι, εξαίρετος μελετητής του Χέγκελ και του Μαρξ, συνιστούσε «να φάμε την αστική κουλτούρα με το κουτάλι για να μπορέσουμε να την ξεπεράσουμε»· να την παρακάμψουμε δεν γίνεται. Αν επομένως αντιπαραθέτουμε την «ανθρωπιά» στο «καρκίνωμα του ατομικισμού», τότε δεν κατανοούμε ούτε την ανθρωπιά ούτε τον ατομικισμό· ότι, δηλαδή, η «ανθρωπιά» είναι επακριβώς σύνδρομο και παράγωγο του εξηρμένου ατομικισμού στις συνθήκες του ύστερου καπιταλισμού.

Ο κ. Μίμης Σουλιώτης είναι καθηγητής ΝΕ Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

Δεν υπάρχουν σχόλια:



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!