30.9.07

Το πασαπόρτι του γουρλιού

Το 1994 υπηρετούσα στην Κάλυμνο. Με ένα τμήμα της Α' τάξης ξεκινήσαμε να συλλέγουμε παραμύθια και στο τέλος της χρονιάς τα φωτοτυπήσαμε και τα κάναμε ένα μικρό βιβλιαράκι. Στην απόδοση μας βοήθησε κι ο εκλεκτός συνάδελφος-μουσικός-ερευνητής Γιώργος Χατζηθεοδώρου.
Από τότε τα αρχεία κάθονται υπομονετικά στον υπολογιστή.

Σκέφτηκα να μοιραστώ μαζί σας ένα από αυτά. Σίγουρα μ' επηρέασε η Φωτεινή Παντογνώστρα, που κατά καιρούς δημοσιεύει περίφημα κείμενα με την Απεραθίτικη ντοπιολαλιά

Το πασαπόρτι του γουρλιού

Το τέλος του πολέμου βρήκε τα παιδιά μας ταλαιπωρημένα, λιμασμένα 'κόμη και για την μπουτσά ψωμί και το κρέας. Η παλιά Ρήνη ήβλεπέ ν-τα και ημαραίνοντο και προπαντός το γιο της τον Παντελή που μετρούσες τα παΐτζια του από την αϋναμία.

Κάψα μέρα ηπήρε την απόφαση α πάει στην Αντιμάσα α ξεμπερδέψει τίποτις, α ξενεώκου ν-τα παιάτσα. Πσο πολύ ήθελε α πάρει ένα γουρλί, α το θρέψουσι με τα ποζούμια, α φάσι μια πουτσά κρέας, α ξελιμάξουσι.

Το 'πε γ-και το 'καμε. Πήρε λεφτά και ξεκίνησε για την Αντιμάσα. Και τρόφιμα βρήκε εκεί και το γουρλάκι ηγόρασε, ένα μικρό, ασχημομούρικο, κακόψαρο που μόλις το είδε της φάνηκε τόσο άσημο που 'βαλε τα γέλια.

- Ντι και συ παράμορφο είσαι, είπε και γι’ αντίθεση το ονόμασε Τριανταφυλλιά. Το ‘βαλε σε μια παλιά ζάντα και το κρατούσε σαν παιί στην αγκαλιά της. Πήγε στο λιμάνι, βρήκε το γαζολίνι του Κουρούνη, το φόρτωσε και κάθισε κι αυτή μέσα μαζί με τους άλλους. Πότε-πότε το γουρλί έβγαζε και καμιά γκρου–γκρου και τότε η παλιά Ρήνη του κατέβαζε καμιά κατακούτελα λέγοντας:

- Φράξε το κακό χ-χρόνο να 'χεις, ίντα, που θέλεις πλιο, πρώτη θέση κάθεσαι, τώρα α παένουμε.

Τo γαζολίνι είχε βάλει μπρος τη μηχανή και ήταν έτοιμο να ξεκινήσει όταν ήμπε μέσα ένας λιμενικός και άρχισε την επιθεώρηση. Όταν είδε την Τριανταφυλλιά είπε:

- Ίντα που είναι αυτό κυρά μου;

- Ε ίντα που 'ναι, γουρλί είναι, εν το βλέπεις;

- Έχεις βγάλει άδεια για να ταξιδέψει;

- Καλέ ίντα άδεια χριστιανέ μου, εμείς οι ανθρώποι ταξιεύουμε χωρίς άδεια και 'φτo δα θέλει άδεια;

- Ελα μαζί μου κυρά κι ασ' τα λόγια.

-Ίντα που να 'καμνε η Ρηνιό πάει στο Λιμεναρχείο. Λέει της ο Λιμενάρχης:

- Αν δε βγάλεις άδεια το γουρλί δεν ταξιδεύει.

Η Ρηνιώ ήβραζε μέσα της από το κακό της, αλλά ίντα που να κάμει σεβάστηκε τους Έλληνες που μόλις είχαν έρθει στα νησά και πήε να εκτελέσει τις εντολές και πρώτα να πάει ν' αγοράσει χαρτόσημα. Αλλά μόλις ήφτασε κοντά στη μ-πόρτα και σκέφτηκε το δρόμο που είχε να κάμει, της κοπήκαν τα ανάκαρα και γυρίζοντας στο Λιμενάρχη του είπε ξερά-ξερά

- Καλέ, που 'σαι κύριε Διοικητή, μή-λα θέλετε α σας το φωτογραφήσω κιόλας, για να βάλετε τη φωτογραφία του πάνω στο πασαπόρτι;

Ακούγοντάς την ο Λιμενάρχης τραντάχτηκε πάνω στην πολυθρόνα του.

- Από πού είσαι κυρά μου;

- Από την Κάλυμνο.

- Να βουλιάξει το παλιόνησο.

- Με κακό του α βουλιάξει που α βουλιάξουσι οι κεφαλές σας. Η Κάλυμνος δε θα βουλιάξει γιατί βγάζει λεβέντες όχι σα γ-και σας.

Στο μεταξύ εκείνος πήρε ένα χαρτί, έγραψε κάτι εκεί πάνω, της το 'δωκε και είπε:

- Στην ευχή του Θεού να πας κυρά μου, γιατί κάποιες σαν και σας θαρραλέες σώσατε τα Δωδεκάνησα.

Τυρίκος Γιώργος Εργάς

Λεξιλόγιο

λιμασμένα = πεινασμένα

παΐτζια = παιδιά

αϋναμία = αδυναμία

Αντιμάσα = Αντιμάχεια, χωριό της Κω

ξενεώκουν = ζωντανέψουν, δυναμώσουν

ξελιμάξουσι = ξεπεινάσουν

ζάντα = τσάντα

παιί = παιδί

γαζολίνι = μηχανοκίνητο καΐκι

φράξε = κλείσε το στόμα σου, σώπασε

ανάκαρα = δυνάμεις

μή-λα = μη λάχει, μήπως τύχει





2 σχόλια:

Μάρω είπε...

Ωραία η ιστορία που πέρασες στο μπλογκ, Γιάννη! Μόνο να σε ρωτήσω: τα κείμενα αυτά, που τα 'χατε συγκεντρώσει, είναι γραπτές διηγήσεις ή απομαγνητοφωνημένες;

Επίσης, παρατηρώ ότι έχεις μπολντάρει το λ και το σ. Προφέρονται διαφορετικά;

Γιάννης είπε...

Δυστυχώς, Μάρω, τότε με ενδιέφερε να συγκεντρώσουμε σε ένα βιβλιαράκι παραμύθια και παραδόσεις, κυρίως για να παρακινήσουμε τη δημοτική αρχή και τους πολιτιστικούς φορείς του νησιού να ενδιαφερθούν για την προφορική παράδοση που χανόταν. Εγώ δεν μπορούσα να αναλάβω ένα τέτοιο έργο, γιατί δεν καταλάβαινα ούτε το ιδίωμα ούτε είχα κάποια επιστημονικά εφόδια, ως απόφοιτος του Φιλοσοφικού.
Είχα ζητήσει από τους μαθητές να τα μαγνητοφωνήσουν, αλλά στάθηκε τεχνικώς αδύνατο.
Όταν, πολύ αργότερα, συνειδητοποίησα ότι έπρεπε οπωσδήποτε να μαγνητοφωνήσουμε αυτές τις ιστορίες, έστω βάζοντας κάποιο μαθητή να τις διαβάζει, ήταν πια αργά.

Το λ προφέρεται παχύ και τα δύο λ προφέρονται κανονικά, όπως και στην κυπριακή διάλεκτο.
Το σ σε ορισμένες περιπτώσεις προφέρεται σαν δύο σ.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!