28.11.07

παραγωγή κειμένου (2ο) λεξιλόγιο και αρχαία

1. ¨Ο πληθυσμός μειώνεται δραστικά. Η οικονομία επανέρχεται σε πρωτογενή σχήματα, περιορίζεται στη γεωργία και στην κτηνοτροφία και αποκτά μια καθαρά οικιακή μορφή. Η κεντρική εξουσία εξασθενεί, σχεδόν εξαφανίζεται."

2. "Ο 8ος αι, π.Χ. υπήρξε αφετηρία μιας πρωτοφανούς εξόδου των Ελλήνων προς τις ακτές της Μεσογείου και του Εύξεινου πόντου. Οι λόγοι που ώθησαν τους Έλληνες στη μετανάστευση ήταν κυρίως οικονομικοί, όπως η επιθυμία απόκτησης καλλιεργήσιμης γης και η ανάγκη προμήθειας σιδηρομεταλλεύματος. Παράλληλα και λόγοι πολιτικοί, όπως η επικράτηση πολιτικών αντιπάλων, ανάγκασαν πολλούς να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να αναζητήσουν νέους χώρους εγκατάστασης."

3. "Από τη στιγμή που η τροφή προσλαμβάνεται από τους ετερότροφους οργανισμούς, οι πολύπλοκες χημικές ουσίες που την αποτελούν υφίστανται διαδοχικές διασπάσεις. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται πέψη. Στη συνέχεια οι απλούστερες πλέον ουσίες απορροφώνται από τον οργανισμό και χρησιμοποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες του για τη σύνθεση άλλων ουσιών."

4. "Οι Πατριάρχες ήταν κυρίως βοσκοί αιγοπροβάτων και ζούσαν ως νομάδες. Περιπλανούνταν δηλαδή μαζί με τις οικογένειες και τα ζώα τους από τόπο σε τόπο αναζητώντας κατάλληλους βοσκότοπους και πηγές. Ήταν οργανωμένοι σε πατριές, ομάδες δηλαδή ανθρώπων που κατάγονταν από τον ίδιο πρόγονο. Η σχέση αυτή δημιουργούσε αδελφοσύνη μεταξύ των μελών της ομάδας και καθόριζε το πώς πρέπει να ζει όποιος ανήκε σ' αυτήν. Ο αρχηγός της πατριάς (=Πατριάρχης) ήταν πρόσωπο με μεγάλη ισχύ* και αναγνώριση."

5. "Ατμόσφαιρα είναι η αεριώδης μάζα, που περιβάλλει τη Γη. Αυτή παρέχει στους οργανισμούς το οξυγόνο που χρειάζονται αλλά και την προστασία τους από τις δυσάρεστες ακτινοβολίες του Ήλιου."

6. "Επειδή ο Ήλιος δεν μένει σε μια σταθερή θέση στο διάστημα, αλλά κινείται προς κάποια κατεύθυνση με ταχύτητα 19,9 χλμ/δευτερόλεπτο, η Γη αναγκάζεται να τον ακολουθήσει με την ίδια ταχύτητα. Ταυτόχρονα όμως η Γη περιστρέφεται γύρω του και γύρω από τον άξονά της. Επομένως, η τελική κίνησή της στο διάστημα είναι ελικοειδής, δηλαδή θυμίζει ελατήριο. (Σχήμα 8.5)

Το παραπάνω κείμενα τα δανείστηκα από τα σχολικά βιβλία της Α' γυμνασίου. Το 1ο και το 2ο από το βιβλίο της Ιστορίας, το 3ο από το βιβλίο της Βιολογίας, το 4ο από τα Θρησκευτικά και τα δύο τελευταία από τη Γεωγραφία. Διατήρησα την ορθογραφία και τη στίξη τους.

Δε θέλω να σχολιάσω την ποιότητα του λόγου των σχολικών βιβλίων· αυτό το έκανα παλιότερα. Εκείνο που μ' ενδιαφέρει είναι ο λεξιλογικός πλούτος τους, κάτι που γίνεται, νομίζω, ολοφάνερο από τα ελάχιστα αποσπάσματα που παρέθεσα. Θα με ενδιέφερε πραγματικά να καταγραφούν όλες οι λέξεις που υπάρχουν στα σχολικά βιβλία από την Α' Δημοτικού ως την Γ' Λυκείου. Έτσι, για να δούμε πόσες λέξεις υπάρχουν, όχι μόνο από περιέργεια.

Αφού στα σχολικά βιβλία υπάρχει ένα τόσο πλούσιο λεξιλόγιο, πώς γίνεται οι μαθητές μας να έχουν φτωχό λεξιλόγιο , όπως ισχυρίζονται πολλοί; Κι αν δεχτούμε ότι πράγματι οι μαθητές μας έχουν φτωχό λεξιλόγιο, πώς εξηγείται να τους το παρέχεις αφειδώς κι αυτοί να μην το δέχονται;
Κάποιοι πάλι ευαγγελίζονται τη διδασκαλία της αρχαίας, ότι τάχα θα φέρει τον εμπλουτισμό της νέας. Εξάλλου στη μικρή δημοσκόπηση που έκανα σ' αυτό το μπλόγκι ένα 21% υποστηρίζει ότι είναι λογικό τα αρχαία να διδάσκονται 6 ώρες στο Λύκειο, ενώ η νέα μόλις 2. Φυσικά ένας από τους λόγους που το υποστηρίζουν θα είναι πως με τη διδασκαλία της αρχαίας θα εμπλουτίσουμε και το λεξιλόγιο της νέας, λες κι αυτηνής το λεξιλόγιο ξαφνικά φτώχυνε, σαν να μην περιλαμβάνει η νέα τις λέξεις της αρχαίας. Όμως ξαναρωτώ: πώς είναι δυνατό να εμπλουτίσω το λεξιλόγιο της νέας, μαθαίνοντας 50 λέξεις που σήμερα δε χρησιμοποιούνται, όταν έχουμε σχολικά βιβλία με τέτοιο λεξιλόγιο (εδώ χρειάζεται να ξέρουμε πόσο ακριβώς είναι αυτό το λεξιλόγιο) το οποίο το αρνούνται επίμονα οι αποδέκτες του;

Προφανώς κάτι πάει στραβά. Δεν είμαι ειδικός, ούτε έρευνα έκανα, να αποτολμήσω όμως κάποιες παρατηρήσεις.

1ο. Ποτέ δεν έχουμε επιμείνει στα σοβαρά, δεν έχουμε διδάξει στους μαθητές τη χρήση του λεξικού. Σχεδόν σε κάθε σπίτι υπάρχει ένα λεξικό, αλλά στο 99% των περιπτώσεων το έχουν για να το ξεσκονίζουν. Μικρή παρέκβαση. Κάποτε η κόρη μιας φίλης που πήγαινε στη Γ' Λυκείου μου ζήτησε να τη βοηθήσω στην Ιστορία για τις εισαγωγικές. Δεν ήξερα πώς να τη βοηθήσω, δεν μπορούσα όμως και να της αρνηθώ. Στην πρώτη συνάντηση την έβαλα να διαβάσει την πρώτη σελίδα και να υπογραμμίσει τις λέξεις που δεν ήξερε. Υπογράμμισε περίπου 15. Τη ρώτησα κάποιες άλλες που πιθανολογούσα πως δε θα τις ήξερε και τελικά έγιναν 20 με 25 οι άγνωστες λέξεις. Με τη βοήθεια του λεξικού κατάλαβε τι σημαίνουν οι λέξεις και συνεπώς τι λέει το κείμενο. Ακολουθώντας αυτή τη μέθοδο έφτασε στο σημείο να μην έχει καμιά άγνωστη λέξη. Στις εξετάσεις διάβασε μόνο 15 ημέρες κι έγραψε 19,5!

2ο. Πιστεύω πως το μεγαλύτερο μέρος αυτού του λεξιλογίου, κρύβεται εν δυνάμει μέσα μας, και φυσικά μέσα στους μαθητές. Επειδή είναι ένα λεξιλόγιο που αποκτιέται παθητικά, με την εμπειρία, μπορεί να ανασυρθεί μόνο με επιμονή. Σε μια προσπάθεια που κάναμε στην τάξη, όλος αυτός ο πλούτος βγήκε πολύ εύκολα στην επιφάνεια.

3ο. Συνέχεια του προηγούμενου είναι το εξής συμπέρασμα. Αν πραγματικά ενδιαφερόμαστε για το λεξιλόγιο πρέπει να φροντίζουμε να το αξιοποιούμε μόνο σε πραγματικές συνθήκες. Πραγματικές συνθήκες δεν είναι οι λεξιλογικές ασκήσεις στα αρχαία, ο πίνακας των συνωνύμων και των αντιθέτων, (άλλη εξεταστική μανία και τούτη) αλλά η παραγωγή λόγου στα νέα, προφορικού ή γραπτού. Αφού πάρουμε τα γραπτά μπορούμε να καλέσουμε το μαθητή να βρει ο ίδιος άλλες λέξεις, να αντικαταστήσει κάποιες από τις εκφράσεις του -που ίσως τις θεωρούμε αδόκιμες- με κάποιες άλλες, καλύτερες ή καταλληλότερες. Μόνο με τη συνεχή χρήση μιας λέξης, η λέξη αυτή γίνεται κτήμα μας.

4ο. Με την εξάσκηση στο γραπτό και προφορικό λόγο βγαίνουν στην επιφάνεια οι δυσκολίες της χρήσης κάποιων γραμματικών τύπων -που για μας του επαγγέλματος είναι γνωστοί, π.χ. τα επίθετα σε -ης, -ης, -ες, όπως ο πρωτογενής, διεθνής κ.ά.

Είναι μήπως περίεργα όλα αυτά που σκέφτομαι;
Μήπως είναι επαναστατικά;
Φυσιολογικά δε φαίνονται;
Είναι ανεφάρμοστα;

Μάλλον όχι, είναι η απάντηση.
Τότε, γιατί δεν ...

2 σχόλια:

marianna είπε...

Εύγε!!!! Πάρα πολύ καλό!!!!

Είναι στ' αλήθεια πολύ σημαντική η μεθοδολογία προσέγγισης της γνώσης και αυτό είναι που θα έπρεπε να διδάσκουμε στους μαθητές μας: 'πώς να μαθαίνουν'. Γιατί έτσι θα αποκτήσουν μια δεξιότητα που θα τους είναι δια βίου χρήσιμη.

Η αντιμετώπιση του γραπτού λόγου ως μορφοσυντακτικό φαινόμενο του στερεί την ουσία και απομακρύνει τους μαθητές από το γλωσσικό μάθημα.

Θα πρόσθετα και μία ακόμη τεχνική, της ετερο-αξιολόγησης. Το έχω δοκιμάσει πολλές φορές και έχω διαπιστώσει ότι αρέσει πολύ στα παιδιά, αφού αυτά αναλαμβάνουν το ρόλο του δασκάλου:-) Με συγκεκριμένα κριτήρια φυσικά για το τι είναι προς διόρθωση όσον αφορά το περιεχόμενο, τη δομή κλπ.

CresceNet είπε...

Oi, achei seu blog pelo google está bem interessante gostei desse post. Gostaria de falar sobre o CresceNet. O CresceNet é um provedor de internet discada que remunera seus usuários pelo tempo conectado. Exatamente isso que você leu, estão pagando para você conectar. O provedor paga 20 centavos por hora de conexão discada com ligação local para mais de 2100 cidades do Brasil. O CresceNet tem um acelerador de conexão, que deixa sua conexão até 10 vezes mais rápida. Quem utiliza banda larga pode lucrar também, basta se cadastrar no CresceNet e quando for dormir conectar por discada, é possível pagar a ADSL só com o dinheiro da discada. Nos horários de minuto único o gasto com telefone é mínimo e a remuneração do CresceNet generosa. Se você quiser linkar o Cresce.Net(www.provedorcrescenet.com) no seu blog eu ficaria agradecido, até mais e sucesso. If is possible add the CresceNet(www.provedorcrescenet.com) in your blogroll, I thank. Good bye friend.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!