16.11.07

Η περιγραφή τοπίου για δεύτερη χρονιά

Μαζί με τους νέους μου μαθητές της Α' τάξης επισκεφτήκαμε το μνημείο "14", για να δοκιμάσουμε την τύχη μας στην περιγραφή τοπίου. Δύο μήνες νωρίτερα από την αντίστοιχη επίσκεψη της περσινής χρονιάς, αφού τα παθήματα μας έγιναν μαθήματα. (Για την περσινή προσπάθεια εδώ)

Προηγήθηκε και πάλι η μελέτη των περιγραφικών κειμένων του σχολικού βιβλίου μαζί με κάποια άλλα που φωτοτύπησα από κάποια περιοδικά. Αυτή τη φορά δεν είδαμε την περιγραφή στην Οδύσσεια, επειδή δε τη διδάσκω, ούτε και τα περιγραφικά κείμενα του βιβλίου της Λογοτεχνία, γιατί πιστεύω ότι είναι ακατάλληλα.

Έχοντας πίσω μου την εμπειρία της προηγούμενης χρονιάς, με τα διάφορα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι περσινοί μαθητές, πίστευα ότι θα βοηθούσα περισσότερο τους φετινούς να φτάσουν εύκολα στο ποθούμενο αποτέλεσμα. Φυσικά, προέκυψαν κάποια άλλα, που ευτυχώς παρουσιάστηκαν κατά τη διδασκαλία. Το σημαντικότερο ήταν η αδυναμία των μαθητών να προσανατολιστούν με βάση τα σημεία του ορίζοντα, να καταλάβουν δηλαδή πού είναι η ανατολή και πού η δύση. (Το πρόβλημα φάνηκε από τη μελέτη του χάρτη της Σαλαμίνας, που παραθέτει το βιβλίο.)

Μετά από όλη αυτή την προετοιμασία πήγαμε στο μνημείο. Προτίμησα να μην τους αφήσω ελεύθερους να εφαρμόσουν όσα έμαθαν, γιατί είμαι σίγουρος πια ότι η θεωρία με τα ωραία λόγια δεν μπορεί να γίνει εύκολα πράξη. Έτσι προτίμησα να τους καθοδηγώ σε κάθε στιγμή, να τους τονίζω τι πρέπει να παρατηρήσουν, να τους βοηθώ στην ονομασία των αντικειμένων, π.χ. επιτύμβια στήλη, πεσόντες, κηροπήγια. Τέλος, σημαντική ήταν και η παρέμβαση μου στην τοποθέτηση του χώρου με βάση τα σημεία του ορίζοντα. Εκείνο που κυρίως με ενδιέφερε ήταν η συνειδητοποίηση από πλευράς των μαθητών της μεθόδου που εφαρμόζουμε για την περιγραφή.

Γυρίσαμε στο σχολείο και ξεκίνησε την επόμενη ώρα το γράψιμο. Όσο μπορούσα παρακολουθούσα την πορεία της γραφής και βοηθούσα όσους είχαν ανάγκη βοήθειας. Τέλειωσε η ώρα, πήρα τα γραπτά και τα είδα.

Σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά τα φετινά γραπτά ήταν πολύ καλύτερα, όσον αφορά:
α) τον τομέα της παρατήρησης του μνημείου
β) της τοποθέτησης στο χώρο
γ) της δομής του κειμένου
Εννοείται πως όλα αυτά οφείλονται στη δική μου μεγαλύτερη παρέμβαση και στη λιγότερη ελευθερία των παιδιών.

Στην τάξη συζητήσαμε τις εντυπώσεις τους από τη διαδικασία (εννοείται πως όλοι ήταν ενθουσιασμένοι από τη βόλτα), έκαναν οι ίδιοι τη διόρθωση των ορθογραφικών λαθών και κάποιων από τα συντακτικά, δεν μπόρεσαν όμως να διορθώσουν αυτό που ήταν το μεγαλύτερο λάθος-μάθημα απ' την ιστορία αυτή: την επιλογή των ρημάτων.
Τα περιγραφικά κείμενα είναι δύσκολα, γιατί αναγκάζεται ο συγγραφέας τους να χρησιμοποιήσει σχετικά λίγα ρήματα για την παρουσίαση των περιγραφόμενων. Αυτή ήταν και η αδυναμία των παιδιών, αφού χρησιμοποίησαν δύο ή τρία ρήματα: υπάρχει, έχει, φαίνεται.

Αντιγράφω από κάποιο γραπτό:
"
Το μνημείο έχει σκάλες και ένα μικρό διάδρομο που οδηγεί στην επιτύμβια στήλη. Δεξιά και αριστερά υπάρχει ένας μικρός κήπος με τριανταφυλλιές και πικροδάφνες. Στο κέντρο της επιτύμβιας στήλης είναι γραμμένα τα ονόματα των πεσόντων. Στην κορυφή της στήλης έχει μια μαρμάρινη φλόγα. Κάτω από τα ονόματα υπάρχει ένα εθνόσημο. Δεξιά και αριστερά έχει δυο μαρμάρινα κηροπήγια.
Πίσω από το μνημείο υπάρχει μια μικρή πλατεία με παγκάκια. Στο βάθος έχουμε ένα δεύτερο γήπεδο με κερκίδες."

Βάζοντας τους μαθητές να υπογραμμίσουν τα πιο πάνω ρήματα διαπίστωσαν ότι χρησιμοποίησαν μόνο αυτά. Έπρεπε, λοιπόν, να βρεθούν κι άλλα ρήματα. Αφού παιδεύτηκαν για λίγα δευτερόλεπτα άρχισαν σιγά σιγά να ξεπηδούν από το είναι τους όλα αυτά τα ρήματα που κοιμόντουσαν ήσυχα μέσα τους. Περίπου το ίδιο έγινε και με την αναφορική αντωνυμία "που". Το μόνο που έμενε ήταν να ξαναγράψουμε το κείμενο. Με τη βοήθεια ενός υπολογιστή κι ενός προτζέκτορα γράφαμε και σβήναμε, προσθέσαμε λίγα επίθετα, μερικές ποιητικές εκφράσεις, ώσπου καταλήξαμε στο παρακάτω ομαδικό κείμενο:

Το μνημείο «14» βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Ευκαρπίας, κάτω ακριβώς από την εξωτερική περιφερειακή οδό. Για να προσεγγίσουμε, το μνημείο ακολουθούμε την οδό Βενιζέλου, από το κέντρο της Ευκαρπίας.

Φτάνοντας στο μνημείο διακρίνεται στα αριστερά ένα εγκαταλειμμένο γήπεδο και πίσω ξεπροβάλλει ένα μικρό άλσος, ενώ δεξιά του βρίσκεται ένα βαθύ ρέμα στις πλαγιές του οποίου ρίχνουν τη σκιά τους μερικές ψηλές λεύκες και ένας δύο αιωνόβιοι πλάτανοι. Το μνημείο είναι υπερυψωμένο, σε σχήμα τετραγώνου και περιβάλλεται από κάγκελα. Στην μπροστινή όψη υπάρχει μια μαρμάρινη σκάλα.

Ανεβαίνοντας τις σκάλες διακρίνουμε ένα μαρμαροστρωμένο διάδρομο, αριστερά και δεξιά του οποίου σχηματίζονται δύο μικροί κήποι, που είναι φυτεμένοι με τριανταφυλλιές και πικροδάφνες. Ακολουθώντας το διάδρομο καταλήγουμε στην επιτύμβια στήλη, στο κέντρο της οποίας είναι χαραγμένα τα ονόματα των πεσόντων. Η στήλη στέφεται από μια μαρμάρινη φλόγα, ενώ στη βάση της είναι σκαλισμένο το εθνόσημο. Δεξιά και αριστερά της βλέπουμε δύο μαρμάρινα κηροπήγια και πίσω της υπάρχει ένας χώρος για να ανάβει κεριά ο περαστικός (ο επισκέπτης ή ο προσκυνητής).

Πίσω και αριστερά από το μνημείο ξεπροβάλλει (σχηματίζεται, διακρίνεται, απλώνεται) μια μικρή πλατεία στην οποία μπορεί να ξεκουραστεί ο επισκέπτης ή να καθίσει στα παγκάκια που υπάρχουν. Δεξιότερα της πλατείας υπάρχει ένα γήπεδο του μπάσκετ με κερκίδες και ένα μικρό κτίριο που χρησιμεύει για αποδυτήρια.

Αξίζει να επισκεφτεί κανείς αυτό το μνημείο και να απολαύσει την ηρεμία του τοπίου.


Το επόμενο βήμα προβλέπει την επίσκεψη και την περιγραφή ενός άλλου μνημείου. Εκεί θα τους αφήσω να κολυμπήσουν χωρίς μπρατσάκια. Ελπίζω να μην πνιγούν...


3 σχόλια:

Πέπε είπε...

Εξαιρετική ιδέα, φίλε Γιάννη, να μας ανακοινώνεις τα πεπραγμένα της τάξης σου. Πολλοί από εμάς μπορούν να βοηθηθούν μεγάλως από τέτοιες αναρτήσεις σε ιστολόγια, όσο κι αν εκ πρώτης όψεως φαίνονται λιγότερο ενδιαφέρουσες από άλλες που συζητούν γενικότερα θέματα (τι κάνουμε όταν συναντάμε το α ή β πρόβλημα, κλπ.).

Παρά ταύτα, στο θέμα των επαναλήψεων έχω να παρατηρήσω το εξής: σε ένα κανονικό κείμενο κάποιου που έχει ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του, είτε γράφει κάπου "γιατί... γιατί... γιατί..." είτε "γιατί... επειδή... διότι...", εξίσου γεμάτο επαναλήψεις είναι. Στη δεύτερη μάλιστα περίπτωση, καθίσταται εμφανές ότι κι ο ίδιος το έχει αντιληφθεί, και ότι χωρίς να πολυζοριστεί κατέφυγε στη μηχανική εφαρμογή ενός κανόνα για να το κρύψει. Βέβαια ίσως στους μαθητές να ισχύουν άλλα, επιεικέστερα μέτρα.

Αν διάβαζα σε ένα κείμενο "εδώ είναι αυτό, δίπλα είναι εκείνο, πιο πέρα είναι το άλλο και γύρω γύρω είναι το παράλλο", είτε έλεγε όλη την ώρα "είναι" είτε άλλαζε ρήματα, η επανάληψη της ίδιας σύνταξης θα με ενοχλούσε εξίσου. Αν θεωρήσουμε (όπως είναι όντως πιθανό) ότι από τη φύση αυτού που θέλουμε να πούμε είναι αδύνατον να αλλάξουμε σύνταξη, τότε και πάλι η επανάληψη απλών, μη χαρακτηρισμένων ρημάτων όπως το "είναι" δε θα με ενοχλούσε ιδιαίτερα. Οπωσδήποτε το να λές συνέχεια "είναι" είναι προτιμότερο από το να λες συνέχεια, π.χ., "διακρίνουμε".

Ακόμη: μην καταφεύγουμε σε βεβιασμένες επιλογές λέξεων. Το "ξεπροβάλλω" είναι ρήμα κίνησης. Ένα γήπεδο μπορεί να ξεπροβάλει (και πάλι μόνο μεταφορικά) όταν στρίψουμε και παρακάμψουμε κάτι που πριν μας εμπόδιζε να το δούμε. Και το ρήμα "διακρίνω" ενέχει την έννοια κάποιας προσπάθειας: αν κοιτάξεις προσεκτικά, θα διακρίνεις ότι... Δεν ταιριάζει σε κάτι που φαίνεται κατευθείαν.

Αυτές οι παρατηρήσεις σε καμία περίπτωση δεν αναιρούν το ότι πρόκειται για μια πολύ καλή άσκηση για τους μαθητές. Σε ένα είδος κειμένου που να μην είναι από τη φύση του τόσο δύσκολο και περιοριστικό από τη συγκεκριμένη άποψη, θα είναι προετοιμασμένοι να καταπολεμήσουν ουσιαστικότερα το πρόβλημα των επαναλήψεων.

Φιλικά, Πέπε.

Υ.Γ. Έλαβες το μέιλ μου;

Γιάννης είπε...

Πέπε, συμφωνώ με τα περισσότερα απ' αυτά που λες. Η επιλογή των ρημάτων ίσως να μην είναι η καλύτερη, είναι όμως ρήματα που τα πρότειναν τα ίδια τα παιδιά, γι' αυτό και τα κράτησα.
Όπως ξέρεις, σε μια τάξη, πολλές φορές, η συμμετοχή είναι πολυτιμότερη από τη μάθηση.
Στη επόμενο κείμενο θα συνδέσω τη συγκεκριμένη διαδικασία παραγωγής κειμένου με τη διδασκαλία συγκεκριμένων γραμματικοσυντακτικών φαινομένων, εξηγώντας κάποιες επιλογές.

Και πάλι δεν πήρα μήνυμα. Μπορείς να δοκιμάσεις στο: ipap(to)sch.gr;

mikrosarist είπε...

Σε μπλοκ μου με το ατυχές ψευδώνυμο mikrosarist παραθέτω ολόκληρο το βιβλίο που έχω συντάξει με τίτλο "Συντακτικό της Παραγράφου". Εκεί θα βρούν οι φίλοι της στήλης απαντήσεις σε πολλά ζητήματα που τους αποσχολούν.
Το Συντακτικό της Παραγράφου είναι μια βελτιωμένη θεωρία δομής της παραγράφου.
Μπορεί, φυσικά, όποιος θέλει να το εκτυπώσει και να το συμβουλεύεται για τις απορίες του, όταν έχει καιρό και διάθεση.
-Τώρα, επειδή ένας φίλος της στήλης με ρώτησε, θα τον ενημερώσω ότι ήμουν τραπεζικός, ότι είμαι πτυχιούχος της ΟΠΕ, και δεν είμαι φιλόλογος. Απλά, μετά τη συνταξιοδότησή μου και από διάφους λόγους ασχολήθηκα με τη δομή του λόγου (την έννοια δομή τη συνάντησα στα σχολικά βιβλία Έκθεση- Έκφραση και μου έλυσε μια πρώτη απορία για το σωστό γράψιμο, όρο που χρησιμοποιούσαμε παλιά, μια και ο όρος δομή έχει μπεί στη γλωσσολογία και φιλολογία μετά το 1960).



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!