24.11.07

Η αξιολόγηση

Για αλλού ξεκίνησα κι αλλού κατέληξα.

Πριν από πολλά χρόνια η κόρη μου πήγαινε στην Α' δημοτικού. Είχε μια φωτισμένη δασκάλα· τη Στεφανία. Στα γραπτά τής σημείωνε για παρατήρηση: "Μπράβο, "Μαράκι", τι ωραία που τα έγραψες...." Με είχε εντυπωσιάσει αυτή η θετική αξιολόγηση. Στη Β' Δημοτικού έφυγε η Στεφανία και ήρθε μια άλλη. Η αξιολόγηση στα γραπτά ήταν του τύπου: "Δεν ανέπτυξες το θέμα, έπρεπε να γράψεις περισσότερα." Όταν τα πρωτοείδα έπεσα από τα σύννεφα. Δεν είναι δυνατόν, σκέφτηκα, σ' ένα παιδάκι της Β' δημοτικού να της γράφεις τέτοια ανεκδιήγητα για παρατήρηση.

Όταν ένας μαθητής γράφει ένα κείμενο, είναι φυσικό να χρησιμοποιεί τα εφόδια που έχει ή καλύτερα τα εφόδια που νομίζει πως έχει. Οι περισσότεροι μαθητές μας είναι μάλλον καταπιεσμένοι μαθητές, αφού το εκπαιδευτικό μας σύστημα τους πιέζει και τους καταπιέζει, αναγκάζοντάς τους να απομνημονεύουν, να θυμούνται, να εξετάζονται, να εξετάζονται, να εξετάζονται κι όταν δημιουργούν τις πιο πολλές φορές αυτή τους η δημιουργία αξιολογείται, αξιολογείται, αξιολογείται. Η αξιολόγηση μάλλον σημαίνει επισημαίνω τα λάθη σου, μαθητή, στα κοκκινίζω ή στα μαυρίζω για να τα δεις καλά, έκανες 5, 10, 20 λάθη, είσαι γεμάτος λάθη... πώς θα προοδεύσεις με τόσα λάθη, πρέπει να προσέχεις περισσότερο, να γράφεις περισσότερα, το θέμα σου δεν το ανέπτυξες, είσαι απρόσεκτος, είσαι τεμπέλης...

Οι πιο πολλοί από μας, τους εκπαιδευτικούς, θεωρούμε πως το καθήκον μας είναι η επισήμανση των λαθών. ΛΑΘΟΣ. Το λάθος, όχι μόνο του μαθητή, είναι η αρχή της μάθησης. Εγώ, εσύ, ο μαθητής κάνουμε λάθη. Το λάθος είναι η ίδια μας η φύση. Με τα λάθη δεν πρέπει να λυπόμαστε, πρέπει να παραδειγματιζόμαστε, να μορφωνόμαστε.

Όταν τονίζουμε συνεχώς τα λάθη κάποιου, σε λίγο θα τον χάσουμε. Δεν μπορεί να αντέξει κάποιος με τη συνεχή άρνηση και την απόρριψη. Χρειάζεται η ενίσχυση, ακόμη κι αν δεν υπάρχει τίποτα θετικό, χρειάζεται να το γεννήσουμε αυτό το θετικό, να το δημιουργήσουμε ειδικά γι' αυτόν, ώστε να μπορέσουμε να τον ενισχύσουμε.

Σε λίγες μέρες τελειώνει στα Γυμνάσια το α' τρίμηνο και θα έρθει η ώρα της αξιολόγησης, των βαθμών. Τη σιχαίνομαι αυτή τη διαδικασία. Οι βαθμοί δε μετέτρεψαν, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, το μαθητή που δεν ενδιαφέρεται σε μαθητή που ενδιαφέρεται. Κι έπειτα δεν αξιολογούνται τα πάντα.

Διδάσκω φέτος γλώσσα σ' ένα τμήμα της Γ' τάξης. Τους μαθητές αυτούς δεν τους είχα άλλη χρονιά. Ανάμεσα σ' όλους τους μαθητές υπάρχει κι ένας που δεν του αρέσει καθόλου το σχολείο. Σε πολλές περιπτώσεις δεν μπαίνει στην τάξη, με αποτέλεσμα να έχει μαζέψει περίπου 80 μονόωρες απουσίες. Στην αρχή δε μιλούσε καθόλου. Ούτε κουβέντα. Με τα πολλά αυτός ο μαθητής άρχισε να προσέχει, να συμμετέχει στο μάθημα, να σηκώνει χέρι. Κι εγώ τώρα θα πρέπει να τον αξιολογήσω. Δεν ξέρει σχεδόν τίποτε απ' αυτά που θα έπρεπε να ξέρει. Τι βαθμός όμως του αξίζει;

5 σχόλια:

Πέπε είπε...

Πολύ ανατρεπτικό κείμενο!...

Γενικά, στα γραπτά των μαθητών μου ακολουθώ την εξής πρακτική: θεωρώ ότι το οποιοδήποτε λάθος γίνεται είτε επειδή το παιδί δεν ήξερε το σωστό είτε επειδή δεν το είχε στο νου του εκείνη τη στιγμή (αφαιρέθηκε, παρασύρθηκε από τη φόρα του, κόμπλαρε...). Και θεωρώ ακόμη ότι η διόρθωση του κάθε λάθους, ει δυνατόν και η συζήτηση πάνω σ' αυτό, μπορεί να οδηγήσει στο να μην ξαναγίνει αυτό το λάθος. Άρα, σιγά σιγά στο να βελτιώνεται ο μαθητής. Επειδή όμως δεν υπάρχει χρόνος για να συζητάμε το κάθε λάθος του κάθε παιδιού, υποκαθιστώ τη συζήτηση με γραπτές παρατηρήσεις: "Μην πηδάς από θέμα σε θέμα / Βάζε τόνους / Μην ξεχνάς ότι απευθύνεσαι σε κάποιον που δεν ξέρει το μάθημα, και πρέπει να το καταλάβει από εσένα / Λάθος χρήση λέξης. Μήπως εννοείς το τάδε;" κλπ..

Δεν απέδιδαν πάντοτε. Κατά κανόνα δεν απέδιδαν, υπήρξαν όμως και κάποιες φορές που είδαμε αποτελέσματα. Οπωσδήποτε ήταν το καλύτερο που θεωρούσα ότι μπορώ να κάνω. Και πάντοτε πίστευα ότι δεν μπορώ να βελτιώσω τον κάθε μαθητή: αν ένας σε κάθε χρονιά γίνει λίγο καλύτερος χάρη στις παρατηρήσεις μου, θα ήταν ήδη μία πολύ ικανοποιητική νίκη.

Αυτή την πρακτική την εκτιμούσαν πολύ και οι γονείς (εκείνοι οι λιγοστοί που έμπαιναν στον κόπο να έχουν μια οποιαδήποτε γνώμη για τους καθηγητές). "Εσείς, που δείχνετε τόσο ενδιαφέρον, που δίνετε τόσο συγκεκριμένες οδηγίες..."

Για λόγους ψυχολογικής ενίσχυσης, μερικές φορές τις παρατηρήσεις τις διατύπωνα ως εξής: "Πολύ καλό κείμενο, ΜΠΡΑΒΟ! Πρόσεξε όμως τις εξής λεπτομέρειες: α)..., β)..., γ)..."

Το γεγονός ότι συχνά οι μαθητές τρόμαζαν και μόνο βλέποντας την έκταση των παρατηρήσεών μου, πριν καν τις διαβάσουν, είχα αποφασίσει να το αγνοήσω. Έλεγα μέσα μου: αν είστε τόσο ανόητοι ώστε να πιστεύετε πως ό,τι πει ο δάσκαλος δεν μπορεί παρά να είναι κακό, απλώς και μόνο επειδή είναι ο δάσκαλος, δε φταίω εγώ. Στο κάτω κάτω δε ζούμε στην εποχή της βέργας και του φάλαγγα. Οποιανού του λένε "δώσ' μου το χέρι σου" και δεν το δίνει, είναι άξιος της τύχης του. Όποτε αλλάξετε γνώμη, οι παρατηρήσεις μου θα είναι εκεί στη διάθεσή σας. Είπαμε να είμαστε προοδευτικοί, να λαμβάνουμε υπόψη την ευαίσθητη ψυχολογία του παιδιού, να παρέχουμε ενθάρρυνση, αλλά δεν μπορούμε σ' αυτό το βωμό να τα ξεπουλήσουμε και όλα: το λάθος είναι λάθος. Δεν το καταδικάζουμε, δεν το χλευάζουμε, δεν κατακεραυνώνουμε το μαθητή, αλλά δεν το αφήνουμε και να διαιωνιστεί.

Χωρίς να έχω προσωπική εμπειρία του Δημοτικού (είμαι φιλόλογος σε Γυμνάσιο), έχω σχηματίσει την εικόνα από φήμες ότι τείνει να καταργηθεί η επισήμανση των γλωσσικών λαθών στα γραπτά των παιδιών. Αυτό δεν μπορεί, στο μυαλό μου, να είναι άσχετο με το τραγικό επίπεδο του γραπτού λόγου πολλών μαθητών: άμα δεν του έχει πει κανείς ότι οι τόνοι ΥΠΑΡΧΟΥΝ και πρέπει να τους βάζουμε, ότι οι τελείες και τα κόμματα επίσης ΥΠΑΡΧΟΥΝ και εξυπηρετούν σε κάτι, ότι η κάθε λέξη γράφεται με μία συγκεκριμένη ορθογραφία και όχι αλλιώς κάθε φορά, πού να το ξέρει το παιδί; Αν δε σ' τα 'παν πριν, άκου τα τώρα. Αυτός λοιπόν ήταν ένας πρόσθετος λόγος που μ' έκανε να θεωρώ τη λεπτομερή διόρθωση ως τη σωστή επιλογή.

Κάποτε είχα μια παρέα από τέσσερις καλές μαθήτριες, που είχαν συνηθίσει να βλέπουν την παρατήρηση "Πολύ καλή εργασία, ΜΠΡΑΒΟ". Όταν μια μέρα, σε μία από αυτές, έγραψα απλώς "Πολύ καλή εργασία", παραπονέθηκε: "Μπράβο δεν έχει;" Είχε δίκιο. Πήρα το χαρτί της, πρόσθεσα ένα μπράβο φαρδύ πλατύ, με υπογράμμιση, θαυμαστικά και την καλλιτεχνική μου υπογραφή, και έκτοτε δεν το ξεχνάω ποτέ αυτό. Τα παιδιά το θέλουν το μπράβο.

Ναι, αλλά και τα λάθη να μην τα επισημαίνουμε; Θα δεχτώ πρώτος απ' όλους ότι το να πεις απλώς "λάθος" χωρίς να εξηγήσεις πώς θα το διορθώσει ο μαθητής δε βοηθάει. Θα επιπλήξω αυστηρότατα όποιον μαθητή γελάσει εις βάρος συμμαθητή του που κάνει λάθη. Με κάθε τρόπο θα δω το λάθος σαν ευκαιρία για κάτι δημιουργικό. Στην προφορική εξέταση, σε μερικές δύσκολες ερωτήσεις επιλέγω επίτηδες, ανάμεσα στα λίγα χέρια που σηκώνονται, το παιδί που υποθέτω ότι δε θα απαντήσει σωστά, ώστε αναλύοντας γιατί έκανε λάθος να πάρουν μια ιδέα και οι άλλοι που δε σήκωναν χέρι. Αν απαντήσει εκείνος που το βρήκε κατευθείαν, είναι δώρον άδωρον για τους υπόλοιπους.

Αλλά όταν δεν αναπτύσσει το θέμα, δύσκολα θα πειστώ να μην του γράψω "δεν ανέπτυξες το θέμα", και να μείνω απλώς στο "Πολύ ωραία, Μπράβο". Ωστόσο θα με ενδιέφερε να πειστώ, αν κάποιος πιστεύει στ' αλήθεια ότι κάποια άλλη πρακτική θα είναι αποτελεσματικότερη.

Πέπε είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.
marjá είπε...

Δεν ξέρω... ίσως να σας φανεί κάπως χαζό... αλλά πιστεύω πως ακόμη και αυτό το άτιμο το κόκκινο το χρώμα απ' το στυλό από μόνο του δηλώνει επίπληξη... στις διορθώσεις μου, κυρίως σε εκθέσεις λυκείου που ασχολήθηκα πιο πολύ, αλλά και σε άλλα μαθήματα, όπως λατινικά κ.λπ. χρησιμοποιώ διάφορα χρώματα. Όταν δηλαδή θέλω να προσθέσω κάτι το γράφω με οτιδήποτε άλλο εκτός από κόκκινο! Θυμάμαι όταν ήμουν μαθήτρια, τα κατεβατά-παρατηρήσεις στις εκθέσεις μου, που ήταν με χρώμα πλην του κόκκινου, δεν τα θεωρούσα απειλητικά, ούτε μ' έπιανε τόσο η καρδιά μου, σκεπτόμενη "Ωχ, τί έγραψα πάλι"...

Μερικές φορές, έχω την εντύπωση, ακόμα και τέτοιες μικρές λεπτομέρειες μπορούν να μην προκαταβάλουν αρνητικά τους μαθητές και να προσέξουν τις όποιες παρατηρήσεις...

Βέβαια ίσως να λέω και βλακείες...

Γιάννης είπε...

Πέπε,
κι εγώ κάποτε ήμουν της άποψης των πολλών και αναλυτικών παρατηρήσεων για τους ίδιους λόγους που παραθέτεις. Τα τελευταία 2 με 3 χρόνια σταμάτησα. Άρχισα να πιστεύω ότι δε χρειάζεται καμιά διόρθωση, εκτός από τις υπογραμμίσεις για τα ορθογραφικά λάθη -συμφωνώ απόλυτα μαζί σου- και επίσης κάποιες υπογραμμίσεις για τα συντακτικά-νοηματικά. Δίνοντας τα γραπτά προλαβαίνω να πω στον καθένα δύο τρεις παρατηρήσεις. Για τη διόρθωση αφιερώνω ολόκληρη την ώρα.

Κάποτε ακολουθούσα και την πιο αναλυτική αξιολόγηση• για το βιβλίο της Αδαλόγλου και το σύστημα αξιολόγησης στα γραπτά έχω γράψει παλιότερα.

Όταν δίνω σε κάποιο μαθητή το γραπτό του, που έχει πολλά συντακτικά-νοηματικά λάθη, του ζητώ να το διαβάσει και να μου πει πώς του φαίνεται, αν είναι καλογραμμένο, αν βγαίνει νόημα. Αν καταλάβει τα λάθη ή το λάθος του, το διορθώνει. Αν, όμως, δεν το καταλάβει, τι συμπέρασμα βγάζουμε. Αν κάποιος δε συνειδητοποιεί ότι χρησιμοποιεί με λάθος τρόπο τη γλώσσα, πώς μια παρατήρηση θα διορθώσει το λάθος; Το πρόβλημα δε φαίνεται να είναι μεγαλύτερο; Δε σημαίνει ανεπάρκεια στη γνώση της γλώσσας; Βεβαίως, μπορούμε να δούμε τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται τη γλώσσα στον προφορικό λόγο. Αν εκεί δεν έχει πρόβλημα, τότε έχει αδυναμία μόνο στο γραπτό. Πού οφείλεται η αδυναμία αυτή; Μήπως είναι αποτέλεσμα κάποιας αρνητικής αξιολόγησης στο παρελθόν που τον έχει φέρει σ' αυτήν την κατάσταση;
Μήπως έχει πρόβλημα με το γραπτό λόγο;
Έχω γνωρίσει αρκετούς συναδέλφους που υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να γράψουν κάποιο κείμενο, ενώ τους αρέσει να μιλούν· και τις πιο πολλές φορές, μιλούν καλά.
Σε αρκετές περιπτώσεις, πιστεύω, οι μαθητές δεν μπαίνουν στον κόπο να γράψουν ένα πιο σωστό κείμενο, γιατί "βαριούνται", δεν τους αρέσει η διαδικασία της γραφής. Είναι ξεκάθαρο ότι αυτούς δεν τους σώζει καμία παρατήρηση. Αυτοί πρέπει να πειστούν για την αναγκαιότητα της γραφής ή πιο εύκολα να νιώσουν πολύ καλοί, χαρίζοντάς τους έναν ψευτο-έπαινο.


Μαρία,
δε λες βλακείες. Το κόκκινο το μισούσα και το μισώ ακόμη. Πιστεύω πως έχει συνδεθεί με αρνητική αξιολόγηση.
Όχι ότι το κόκκινο έχει αυτή την ιδιότητα από μόνο του· ας μη το γυρίσουμε στη μεταφυσική.

Αν η αξιολόγηση είναι μονίμως αρνητική με ότι χρώμα είναι γραμμένη θα φέρει το ίδιο αποτέλεσμα. Εγώ χρησιμοποιώ το ίδιο χρώμα με το γραπτό του μαθητή. Τουλάχιστον έτσι μισοκρύβεται η διαφορά μεταξύ αξιολογούμενου και αξιολογητή.

Σε γενικές γραμμές έχω μπει σε μια φάση αμφισβήτησης των πάντων, γι' αυτό προκαλώ κι αυτές τις συζητήσεις. Σας ευχαριστώ που συμμετέχετε.

Xrysostomos είπε...

Πάντως έχει σημασία το πώς χειριζόμαστε το "λαθος" και μέσα στη διδασκαλία, όχι μόνο αξιολογώντας γραπτά.

Π.χ. εχω φροντίζω ώστε σε όλα τα τμήματα που μπαίνω, να αναφέρω που και που κάποιο λάθος που εγώ έκανα παλαιότερα και σε τί με βοήθησε εν τέλει αυτό.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!