9.4.08

Η κατανόηση και η περιγραφή

Ξεκίνησα χτες να γράφω τούτη την ανάρτηση κι ήθελα να αναφέρω μια αχτίδα φωτός που νόμισα πως είδα από τους μαθητές μου σχετικά με την κατανόηση κειμένου. Μετά από τις συνεχόμενες ασκήσεις πίστευα ότι είχαμε φτάσει σε κάποιο καλό επίπεδο, παρά την αποτυχία τους στο διαγώνισμα. Είχα, μάλιστα, να αναφέρω και παράδειγμα γρήγορης και εύκολης αποκωδικοποίησης ενός αποσπάσματος-πηγής στο μάθημα της ιστορίας, την οποία και αντιγράφω από το σχολικό βιβλίο:

"Η δράση του Αρχέλαου Οι Μακεδόνες, οι οποίοι δεν είχαν αρκετή δύναμη για να αντισταθούν σε τόσο μεγάλο στρατό, αποτραβήχτηκαν στα δυσπρόσιτα μέρη και στις τειχισμένες πολιτείες του. Δεν ήταν πολλές τότε, αλλά αργότερα ο Αρχέλαος του Περδίκκα, όταν έγινε βασιλιάς έχτισε τα όσα σήμερα υπάρχουν φρούρια και χάραξε ίσιους δρόμους. Οργάνωσε και την πολεμική μηχανή του κράτους, δηλαδή ιππικό, όπλα και άλλα εφόδια, καλύτερα από τους οκτώ προκατόχους του."


Σε μηδενικό χρόνο βρήκαν 1ον) ποιο ήταν το έργο του Αρχέλαου, 2ον) ποιος ήταν ο πατέρας του και 3ο) πόσοι βασιλιάδες υπήρχαν στην Μακεδονία πριν απ' αυτόν.

Οι ερωτήσεις μπορεί να φαίνονται αστείες κι εύκολες -ειδικά η τελευταία- όμως μη σας φανεί παράξενο που σ' ένα άλλο τμήμα που έκανα τις ίδιες ερωτήσεις δεν πήρα ολοκληρωμένες απαντήσεις, ακόμη και στην τελευταία.
Αφού μπορούν πια να απαντούν με ευκολία, σκέφτηκα με λίγη δόση ευτυχίας, πάει να πει πως κάτι άρχισαν να καταλαβαίνουν.

Ώσπου δίδαξα σήμερα το παρακάτω κείμενο στο μάθημα της Γλώσσας:


"Οι ξένοιαστες μέρες Από τα ανατολικά παράθυρα του σπιτιού μας έβλεπα κατάρτια, πανιά και πολύχρωμες σημαίες ν' ανεμίζουν πάνω απ' την κληματαριά. Όταν άσπριζε η κάμαρα κι έφεγγαν οι τοίχοι, τα ιστιοφόρα είχαν πια καβατζάρει τους πελώριους βράχους στην άκρη του κόλπου κι έρχονταν να φορτώσουν ξυλεία και ξυλοκάρβουνα. Έστεκαν να μαζέψουν τα πανιά μπροστά στο παράθυρο και χάνονταν κάτω από τις φουντωτές κρεβατίνες της πλατείας.


Στις μύτες των ποδιών εγώ τέντωνα το λαιμό μου για να τα δω να πλευρίζουνε, μα το περβάζι ήταν ψηλό. Δεν έφτανα. Κουβέντες δυνατές, φωναχτά παραγγέλματα, ο θόρυβος του κάβου, τρεχάματα, ζωηρές χαιρετούρες περνούσαν μέσα από τα κληματόφυλλα. Κι έτρεχα τότε στο γωνιακό υπνοδωμάτιο, έσπρωχνα ένα σκαμνί στο παράθυρο, μα μονάχα τη βάρκα μας κατάφερνα να δω, δεμένη στην ακροθαλασσιά, στο τέλος τέλος του κήπου.


Στρωμένος ψιλό βιλό βότσαλο ο γιαλός γυάλιζε κι έλαμπε τις ηλιόλουστες μέρες, σκουραινε κι ασήμιζε μετά τις βροχές. Το Βασιλικό ήταν μια όμορφη θαλασσινή αγκαλιά που δεν την έφταναν τα πελαγίσια κύματα. Τα βράχια στην είσοδο του κόλπου έσπαζαν την ορμή του πόντου. Ένα μικρό φυσικό λιμάνι στο μεγάλο ναυτικό δρόμο από την Κωνσταντινούπολη για Πύργο, Βάρνα, Κωστάντζα, Οδησσό.


Από τα δυτικά παράθυρα του σπιτιού, πάνω από τις μουσμουλιές και τις συκιές του κήπου, έβλεπα αμπέλια, μπαχτσέδες, στάρια, κριθάρια και δασωμένες πλαγιές. Μαύριζε ο Παππιάς απ' τα ψηλά βαθύσκιωτα δέντρα, μαύριζαν τα χωράφια μετά το θερισμό, πλούσια τα χώματα, πηχτά σαν τον πηλό. Βούλιαζαν οι ρόδες των κάρων που κουβαλούσαν την άνοιξη τους μεγάλους κορμούς στις αποθήκες του πατέρα. Βούλιαζαν οι βοϊδάμαξες κι έτρεχαν στα χωράφια οι συγχωριανοί να βοηθήσουν. Το καλοκαίρι πάλι, που στέριωνε το χώμα, κατέβαιναν βιαστικά και τριζάτα. Τρίζαν οι ρόδες στους άξονες, τρίζανε σιδερικά και ξύλα.

Έπεφτε γρήγορα το φως και βγαίναν μαυροντυμένες γυναίκες να ανάψουν καντήλια στα εξοχικά προσκυνητάρια. Μια μουρμουριστή προσευχή ερχόταν από τον κάμπο. Μέσα στο πρώτο σκοτάδι της νύχτας άκουγα τα βότσαλα που τα ξέσερνε το κύμα... ώσπου... με έπαιρνε σηκωτό ο πατέρας από το παράθυρο, να μ' ακουμπήσει κοιμισμένο στο κρεβάτι.

Οι ήχοι της θάλασσας, ήχοι του έξω κόσμου.

Οι ήχοι του κάμπου, ήχοι του χωριού μου.


Τον έξω κόσμο τον γνώρισα, τον έφαγα με το κουτάλι. Το χωριό μου όμως το έχασα, μα το φυλάω καλά στα βλέφαρα του νου μου."
(Λιμάνι, Derain Andre, 1905-06)


Αρκετά μεγάλο το κείμενο και αρκετά δύσκολο, για να αποκωδικοποιηθούν όλες οι πληροφορίες του, γι' αυτό και τους θύμισα εκ των προτέρων τις τεχνικές που είχαμε μάθει να χρησιμοποιούμε όταν είχαμε ασχοληθεί με την παραγωγή περιγραφικού κειμένου, δηλαδή τους τόνισα τη σημασία και το ρόλο κάποιων δεικτών, π.χ. ανατολικά παράθυρα-δυτικά παράθυρα ή την τεχνική του αριστερά-δεξιά, κοντά-μακριά.


Μετά την εξάσκηση στην ανάγνωση τους έδωσα το σχετικό χρόνο να μελετήσουν το κείμενο, ώστε να βρουν όλες τις πληροφορίες που σχετίζονται με το χωριό.

Δυστυχώς, κανένας μαθητής δεν έδωσε ολοκληρωμένη απάντηση. Μολονότι εντόπισαν πολύ εύκολα ότι το χωριό λέγεται Βασιλικό και ότι είναι παραθαλάσσιο, σχεδόν κανένας δεν εντόπισε ότι το χωριό γειτόνευε παράλληλα με ένα δασωμένο βουνό. Δεν κατάλαβαν, επίσης, ότι το χωριό διέθετε ένα σημαντικό λιμάνι στο οποίο άραζαν ιστιοφόρα πλοία που φόρτωναν ξύλα και ξυλοκάρβουνα, δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν τους έντονους ρυθμούς ζωής στην καθημερινότητα του χωριού την άνοιξη και το καλοκαίρι που οφείλονταν ακριβώς στη γειτνίαση του χωριού με το βουνό (ξυλεία-ξυλοκάρβουνα).


Κάποιοι μαθητές νόμισαν ότι το χωριό είναι "οπισθοδρομικό", όπως είπαν, γιατί ακόμη χρησιμοποιούν βοϊδάμαξες για τις μεταφορές, άρα δεν κατάλαβαν ότι το κείμενο δεν αναφέρεται στη σημερινή εποχή, επομένως προσπέρασαν αδιάφορα τα κατάρτια και τα πανιά.


Πριν από την ανάγνωση ήξερα τις δυσκολίες του κειμένου, απογοητεύτηκα όμως από το γεγονός ότι δεν έδωσαν την απαραίτητη προσοχή σ' εκείνα τα σημεία του κειμένου που είχαν μάθει να επεξεργάζονται. Πιθανολογώ ως αίτια τη σχετική κούραση (6η ώρα), την Άνοιξη, το Πάσχα που πλησιάζει.


Μετά τη συνεχή τριβή τα τελευταία δύο χρόνια με την κατανόηση και την παραγωγή περιγραφικών κειμένων μπορώ να καταθέσω ως συμπέρασμα ότι τα προηγούμενα 18 χρόνια δε δίδαξα σχεδόν τίποτα το ουσιώδες, αφού δεν είχα επιμείνει στα δυο πιο απλά και πιο απαραίτητα συστατικά της γλώσσας-επικοινωνίας: την κατανόηση και την παραγωγή λόγου.

Προηγούμενοί μου μαθητές, σας ζητώ ταπεινά συγγνώμη.
Ελπίζω οι τωρινοί και οι επόμενοι, τελειώνοντας τη Γ' Γυμνασίου να έχουν μάθει και τα δυο.

14 σχόλια:

Odysseas είπε...

Φίλε Γιάννη, πιστεύω πως αδικείς τον εαυτό σου. Δεν μπορεί να υπάρξει σύγκριση ανάμεσα στα δύο κείμενα για τους παρακάτω λόγους:

α) Το δεύτερο κείμενο έχει χοντρικά το εξαπλάσιο μέγεθος από το πρώτο.

β) Το ένα κείμενο είναι λογοτεχνικό ενώ το άλλο πραγματολογικό.

γ) Η 6η ώρα δεν ενδείκνυται για τις συγκεκριμένες δρασχτηριότητες.

Συμφωνώ πάντως με την τελευταία παρατήρησή σου ότι τα πιο σημαντικά στη γλώσσα είναι η κατανόηση και η παραγωγή λόγου.

Γιάννης είπε...

Οδυσσέα,
είναι βέβαιο ότι δε συγκρίνονται τα δύο κείμενα, άλλωστε το δήλωσα, όμως η μελέτη και η παραγωγή περιγραφικών κειμένων ήταν το διδακτικό αντικείμενο όλης της χρονιάς.
Μόλις τα αφήσαμε για λίγο, περίπου 1,5 μήνα, σαν να χάθηκαν όλα.

Odysseas είπε...

Λογικό δεν είναι;
Παιδιά είναι, τι περιμένεις;
Επιμένω πως δε χρειάζεται να αγχώνεσαι. Αν δουλευτούν ανάλογα και τα επόμενα χρόνια, θα βελτιωθούν. Δεν είναι δυνατόν να τα πετύχεις όλα εσύ!

Τι να πω κι εγώ που σε δύο μαθητές της Ε΄ τάξης τους δίδασκα επί σχεδόν ένα μήνα ότι 7 + 3 = 10. Τελικά με τα πολλά το έμαθαν.

Απλώς χρειάζεται υπομονή, πολύ υπομονή.

daskalakos είπε...

Ένας φίλος μου γιατρός μου έλεγε ότι πρόσφατες έρευνες (δυστυχώς δεν ξέρω λεπτομέρειες) έδειξαν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος ξοδεύει πάρα πολλή ενέργεια για να αποκωδικοποιήσει την πληροφορία που του παρουσιάζεται υπό μορφή συμβόλων. Κουράζεται δηλαδή, πολύ το μυαλό μας μόνο και μόνο για ν' αποκωδικοποιήσει τον γραπτό λόγο. Γι' αυτό, σαν συμπέρασμα της μελέτης (που πολύ θα ήθελα να έβρισκα και να διάβαζα αυτούσια) προέκυψε ότι πρέπει να αλλάξουμε μεθόδους διδασκαλίας που ουσιαστικά να καταργούν το γραπτό λόγο, και να περάσουμε μόνο σε εικόνα και ήχο, σε μια πιο "προφορική" και "οπτική" διαδικασία μάθησης.

Με άλλα λόγια, δώσ' τους βίντεο, και κοιτούν σαν υπνωτισμένα. Δώσ' τους κείμενο και μπερδεύονται...

Γιάννης είπε...

Δασκαλάκο,
δεν είναι κι εκεί τόσο εύκολα τα πράγματα. Φαίνεται ότι καταλαβαίνουν, όμως δεν καταλαβαίνουν.

Προβάλλοντας διάφορες ταινίες στην Α' Γυμνασίου, π.χ. "Σινεμά ο Παράδεισος", "Τα παιδιά της χορωδίας", διαπίστωσα, μετά από τη συζήτηση που ακολούθησε ότι πολλά παιδιά δεν είχαν καταλάβει ούτε τη μισή ταινία.
Η αιτία, κατά την άποψή μου, ήταν η αδυναμία τους στην "ανάγνωση" της κινηματογραφικής γλώσσας, μιας γλώσσας ανώτερης από αυτήν που έχουν συνηθίσει και εννοώ την τηλεοπτική γλώσσα των περισσότερων σήριαλ τύπου "Κωνσταντίνου και Ελένης".
Κι ο κινηματογράφος θέλει ανάγνωση, όπως και η μουσική, η ζωγραφική και γενικότερα όλες οι τέχνες.

Εμείς, πάντως, επιμένουμε με τους γνωστούς παραδοσιακούς τρόπους.

dapnipako είπε...

Αυτή τη φορά τουλάχιστον κατάφερα να απαντήσω σε όλες τις ερωτήσεις κατανόησης!
Και επειδή έτυχε να δω το τελευταίο σας σχόλιο, θα μου επιτρέψετε να γράψω το εξής (ελπίζω αυτή τη φορά να μην είναι προσβλητικό, αλλά ούτε και παρεμβατικό):
Το πρόβλημα πηγάζει και από τους γονείς μας. Οι καλύτεροι μαθητές, γνώστες και "μορφωμένοι" ήταν αυτοί που επικοινωνούσαν με τους γονείς τους και οι γονείς τους ενδιαφερόντουσαν να τους μεταδώσουν γνώσεις, να τους ευαισθητοποιήσουν και να τσιγκλίσουν όπως έκανε η μαμά μου να μάθουν και να επεξεργαστούν κάθε είδος και μορφή πληροφορίας. Τα παιδιά της χορωδίας τα είδα ότα ήμουν στην Γ Γυμνασίου νομίζω... Θα έλεγα ότι είναι σχετικά απαιτητική ταινία για τα παιδιά της Α Γυμν. αυτής της εποχής. Το Σινεμά ο Παράδεισος το είδα στο σχολείο όταν παρακολουθούσα αντίστοιχο πρόγραμμα με τις Β Λυκείου. Ήταν αρκετά ευαίσθητη ταινία, αν και θα έλεγα κ λίγο βαρετή... Πάντως για να φτάσω να δω όλες αυτές τις ταινίες και να τις καταλάβω είχαν ήδη προηγηθεί πολλές άλλες και γενικά πολλές συζητήσεις, όπως επίσης και πολλές γνώσεις από το Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο σε σχέση με τις τέχνες και τη Λογοτεχνία, αλλά και πολλές εμπειρίες.

Γιάννης είπε...

Η μεγάλη παθογένεια του εκπαιδευτικού μας συστήματος είναι αυτή ακριβώς:

α) ότι δεν μπορεί επί της ουσίας να προσφέρει τίποτα περισσότερο απ' όσα προσφέρουν οι γονείς στα παιδιά τους

και β) η διδακτική διαδικασία στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στους ήδη καλούς (εξαιτίας του οικογενειακού περιβάλλοντος) μαθητές.

Λιγοστές είναι οι περιπτώσεις παιδιών που αν και προέρχονται από χαμηλού μορφωτικού επιπέδου οικογένειες κατάφεραν να ξεχωρίσουν.

Αν, λοιπόν, μετά από χρόνια σπουδών ένας μαθητής δεν είναι ικανός να κάνει τις πιο απλές πράξεις που υποτίθεται ότι θα του μάθαινε το εκπαιδευτικό σύστημα, τότε δε φταίει ούτε ο μαθητής ούτε η οικογένειά του αλλά το λάθος και κακό εκπαιδευτικό σύστημα.

Η μη συστηματική διδασκαλία της κινηματογραφικής γλώσσας στην ελληνική εκπαίδευση δείχνει την αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος. Αν την εφαρμόζουμε στο σχολείο μας δεν είναι επειδή μας τη στοχοθέτησε η ελληνική πολιτεία, αλλά επειδή δανειζόμαστε μεθόδους άλλων χωρών, π.χ. Φιλανδίας.

Δε θα ήταν προτιμότερο αντί της ενασχόλησης με τα ασήμαντα και επουσιώδη (συντακτικές αναλύσεις) να στραφούμε στα σημαντικά και ουσιώδη;
Με άλλα λόγια γιατί να μη διδάσκεται συστηματικά στο σχολείο, παρένθετη στη γλώσσα, η κινηματογραφική ή η τηλεοπτική ανάγνωση;

Ditaur είπε...

Attention! See Please Here

gyristroula2 είπε...

Συνάδελφε, συγχαρητήρια για το μπλογκ σου, δεν περίμενα να βρω στο διαδίκτυο κάτι τόσο κοντά στη δική μου αγωνία. Με έχει απασχολήσει κι εμένα ο βαθμός κατανόησης κειμένου από τους μαθητές μου και η παραγωγή λόγου.
Βρίσκω κρίσιμα προς αυτή την κατεύθυνση τα εξής:
α)Κατανοούν τα κείμενα που τους ενδιαφέρουν, ενώ τα καθαρά περιγραφικά-παιδιά της εικόνας γαρ-τα προσπερνούν.
β) Παράγουν επαρκείς λειτουργικές κι όχι λογοτεχνικές περιγραφές. Ζήτησέ τους πχ την περιγραφή μιας διαδικασίας τεχνολογικής φύσεως ή ενός προσώπου που τους ενδιαφέρει.
γ) Αγαπούν το παιχνίδι στα πλαίσια του μαθήματος, δες σχετική δημοσίευση στο μπλογκ μου με θέμα τα πρωτάκια μου.
Μ' αυτό πετυχαίνεις να σε ακολουθήσουν ακόμα κι εκεί που δεν έχουν καμιά διάθεση να πάνε, πχ στην αρχαία γραμματική.
δ) Στην παραγωγή λόγου εμείς οι φιλόλογοι ξεχνάμε τον πιο βασικό κανόνα: Κανείς δεν έμαθε να γράφει διδασκόμενος τη γλώσσα ή διαβάζοντας, παρά μόνο γράφοντας. Παρακινώντας τους να γράφουν όσο γίνεται περισσότερο, παύουν να "φοβούνται" το γραπτό λόγο, αποκτούν άνεση. Αρκεί να τους ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΜΕ να γράφουν με τη δική τους φωνή, να σεβόμαστε το λόγο τους, όσο άτεχνος κι αν μας φαίνεται και να μην προσπαθούμε να τα κάνουμε φερέφωνα και αντίγραφά μας.( Έχεις προσέξει τον...δασκαλίστικο λόγο των περισσότερων εφήβων βουλευτών;)

Γιάννης είπε...

Gyristroula,
χαίρομαι που σιγά σιγά συναντιόμαστε στη μπλογκόσφαιρα όλο και περισσότεροι με διαφορετικά-κοινά ενδιαφέροντα.

Διάβασα στο μπλογκ σου για "τα πολύχρωμα πρωτάκια" σου και ενθουσιάστηκα με τις ιδέες σου. Πραγματικά καταπληκτική δουλειά.

Σκεφτόμουν για την επόμενη χρονιά να ξεκινήσω ένα μπλογκ των μαθητών, ανεξάρτητο από την ιστοσελίδα του σχολείου, και μπορώ να πω πως κάπως με προβλημάτιζε. Βλέποντας όμως το δικό σας, μου έφυγε κάθε αμφιβολία. Ανυπομονώ να έρθει ο επόμενος Σεπτέμβρης.

gyristroula2 είπε...

Γιάννη, είναι καλή ιδέα, αλλά να προσέξεις τα εξής: Στο λογαριασμό και στο ιμέιλ του να έχεις μόνο εσύ πρόσβαση. Να μπαίνουν και να γράφουν συγκεκριμένα παιδιά και όχι όλα (στα πλαίσια του καταμερισμού αρμοδιοτήτων, για να μη φανεί αλλιώς). Να διορθώνουν μόνα τους τα κείμενα, με ομαδικό τρόπο και ορισμένα να είναι και προϊόν ομαδικής δουλειάς επίσης. Εμείς δεν έχουμε καν πρόσβαση στους υπολογιστές του σχολείου, αν εσύ μπορείς να τους βάζεις εκεί, να διαλέξουν πχ όλοι μαζί εικόνες, μουσικές, τύπο μπλογκ κλπ, θα είναι ό,τι καλύτερο.
Ναι, νομίζω ότι πια μπορούμε να το πούμε πώς δεν είμαστε μόνοι...

Γιάννης είπε...

Ευχαριστώ πολύ για τις οδηγίες-συμβουλές.

Δεν ξέρω αν θα έχω πρόσβαση σε υπολογιστές κ.λ.π., γιατί μετά από 12 χρόνια στο ίδιο σχολείο τόλμησα και πήρα μετάθεση.

Νέα αρχή.

mikrosarist είπε...

Για την περιγραφή:
-Για το πώς περιγράφουμε, επικρατούσε και επικρατεί χάος.Και όμως αν τον μελετήσουμε, ο τρόπος είναι απλός.
α)διαιρούμε ένα αντικείμενο σε μέρη και στο κείμενο αναφέρουμε τα κυριότερα μέρη και τα χαρακτηριστικά τους. Όταν περιγράφουμε κάτι, πχ ένα χωριό,μπορεί να αναφέρουμε αρχικά το γύρω του χώρο.Τότε διαιρούμε το γύρω χώρο σε μέρη και αναφέρουμε τα κυριότερα και τα χαρακτηριστικά τους. Μετά αρχίζουμε να περιγράφουμε το χωριό, αναφέροντας τα κυριότερα μέρη του και τα χαρακτηριστικά τους.
β)Η περιγραφή δεν αφορά μόνον υλικά αντικείμενα, αλλά και νοητικά. Έτσι μπορούμε να περιγράψουμε μια διαδικασία (ή λειτουργία)που είναι ένα νοητικό αντικείμενο. Την περιγράφουμε αναφέροντας τις κυριότερες φάσεις της.Πχ μπορούμε να περιγράψουμε τη διαδικασία ενός χορού,μιας φωτογράφισης,ή μιας αρρώστιας ή τις διαδικασίες που συμβαίνουν σε ένα χωριό συνήθως (πχ το απόγευμα οι νέοι συγκεντρώνονται στην πλατεία και παίζουν διάφορα παιχνίδια, οι μεγαλύτεροι στο καφενείο και συνομιλούν ή παίζουν διάφορα επιτραπεζια παιχνίδια, κτλ).
- Με άλλα λόγια περιγράφουμε ή ένα υλικό αντικείμενο, ή μια διαδικασία -ένα δηλαδή νοητικό αντικείμενο.
-Φυσικά υπάρχουν διάφορες περιπτώσεις: α)να περιγράψουμε στο ίδιο κείμενο δυο αντικείμενα που έχουν όμως κάποια σχέση μεταξύ τους (το χωριό τάδε και τον γύρω ευρύτερό του χώρο, ή το χωριό μου και το εκεί σπίτι μου,ή το αυτοκίνητό μου και η μηχανή του),β)να περιγράψουμε ένα υλικό αντικείμενο καιμια διαδικασία που έχει σχέση με αυτό (το αυτοκίνητο καιη διαδικασία οδήγησής του,ή ο τόρνος και η διαδικασία τόρνευσης)-γ)να περιγράψουμε ένα άτομο και τον χαρακτήρα του (ο Καβάφης και ο χαρακτήρας του).
-Υπάρχει, τέλος, η περίπτωση να περιγράψουμε απόψεις δικές μας ή κάποιου άλλου. Αυτή είναι η πιο ανώτερου επιπέδου περιγραφή που υπάρχει και αγγίζει πλέον τα όρια του αποδεικτικού λόγου.Σ΄αυτή την περίπτωση αναφέρουμε τις απόψεις, χωρίς να αποδεικνύουμε καμιά αν είναι σωστή ή λαθεμένη.Γιατί αν επιχειρήσουμε να αποδείξουμε αν κάποια είναι ορθή ή λαθεμένη, τότε θα μετατρέψουμε το κείμενό μας από περιγραφικό σε αποδεικτικό.
-Ώστε περιγραφή υλικού αντικειμένου, περιγραφή νοητικού αντικειμένου και περιγραφή απόψεων είναι τα τρία είδη της περιγραφής.
-Πολλές φορές μπαίνουν μέσα στην περιγραφή και αφηγηματικά στοιχεία για να βοηθήσουν την περιγραφή, ή με άλλα λόγια ξεκινάμε ένα κείμενο σαν αφηγηματικό, όχι για να αφηγηθούμε κάτι, αλλά για να περιγράψουμε κάτι (πχ χθές κατέβηκα στην παραλία και θαύμασα τη δύση του ήλιου. Ήταν έτσι και αλλιώς η θάλασσα,έτσι και αλλιώς τα γύρω και πέρα βουνά και ο ουρανός πήρε αυτά και εκείνα τα χρώματα, μέχρι που βράδιασε και γύρισα στο σπίτι μου). Στο παράδειγμα αυτό η αφήγηση γίνεται σκαλοπάτι για να περιγράψει κάποιος τη δύση του ήλιου.
-ΤΩΡΑ, το πώς θα μεταδώσει ένας εκπαιδευτικός στους μαθητές του αυτά τα πράγματα (το πώς δηλαδή περιγράφουμε ή πώς θα αναλύσουμε ένα περιγραφικό κείμενο)ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΔΥΣΚΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Θα χρειαστεί μάλλον μια αναμόρφωση των σχολικών βιβλίων και εγχειριδίων.
- Με το θέμα της περιγραφής, της αφήγησης, του αποδεικτικού λόγου και άλλων σχετικών ζητημάτων (ή αν θέλετε με το θέμα της δομής του λόγου) καταγίνηκα συμπτωματικά από το 1991 και μετά και εξέδωσα δυο βιβλία,από τα οποία το δεύτερο και πιο εμπεριστατωμένο εκδόθηκε με τον τίτλο "Για την παράγραφο" από τον οίκο Κώδικας το 2004 και ήδη επεξεργάστηκα ένα τρίτο βιβλίο με τίτλο "Το Συντακτικό της Παραγράφου", που επιδιώκω να το εκδώσω.
-Και κάτι τελευταίο: η δομή του λόγου, ή αν θέλετε το συντακτικό της παραγράφου έχει να κάνει με τον ορθό λόγο, με την ορθολογικότητα δηλαδή ή όπως λέει ο Παλαμάς με την ορθεέπεια, και σχεδόν καθόλου με την έκφραση, ή κατά Παλαμά με την καλλιέπεια. Έχει να κάνει με τη Λογική (με τις λογικές διαδικασίες που ακολουθούμε για να συντάξουμε αυτή ή εκείνη την παράγραφο)και καθόλου με άλλα θέματα που διδάσκουν άλλοι εξίσου σοβαροί τομείς της φιλολογίας, και που όλους μαζί μπορούμε να τους ονομάσουμε "Έκφραση".

mikrosarist είπε...

- Για την περιγραφή (συνέχεια)
-Στην περιγραφή έχει συνηθιστεί να λέγεται ότι δεν συμμετέχει ο χρόνος. Αυτό όμως είναι μεγάλο λάθος. Η αντύπωση αυτή προήλθε από την περιγραφή ενός αντικειμένου έτσι όπως το βλέπουμε μια στιγμή, ή ένα ορισμένο χρονικό διάστημα,που το βλέπουμε δηλαδή στατικά (στατική περιγραφή). Και τότε όμως ο χρόνος συμμετέχει. Παίρνουμε από τον απεριόριστο όλο χρόνο μια στιγμή ή ένα χρονικό διάστημα και περιγράφουμε πώς είναι ή ήταν το αντικείμενο σε εκείνη τη στιγμή ή διάστημα. Ο χρόνος αυτός φαίνεται από τα συμφραζόενα, από το ρήμα και τις άλλες λέξεις δηλαδή που γράφουμε ή που υπάρχουν σε ένα κείμενο. Πχ "η παραδοσιακή φορεσιά Νύφη των Μεσογείων φοριόταν άλλοτε σε όλα τα χωριά των Μεσογείων, γι' αυτό λέγεται και Μεσογείτικη". Στο παράδειγμα αυτό από τον απεριόριστο χρόνο αναφέρουμε μόνο μια στιγμή ή μόνον ένα χρονικό διάστημα και περιγράφουμε πώς ήταν κα' αυτό η φορεσιά.Ο χρόνος υπάρχει και δηλώνεται με τις λέξεις (παραδοσιακή, φοριόταν άλλοτε").
- Αν τώρα περιγράψουμε την ίδια φορεσιά πώς ήταν κάποια υστερότερη στιγμή ή χρονικό διάστημα κατά το οποίο προστέθηκε στη φορεσιά αυτή και ποδιά, τότε έχουμε περιγραφή της σε δυο χρονικές στιγμές/διαστήματα και πρέπει να μιλάμε όχι για στατική αλλά για πολυστατική περιγραφή (Βλέπε το κείμενο Νύφη των Μεσογείων της Ι. Παπαϊωάννου στο Α΄τεύχος Έκφραση- Έκθεση για την α΄ λυκείου).
- Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με μια διαδικασία, να την περιγράψουμε πώς ήταν μια στιγμή και πώς ήταν ή είναι μια υστερότερη στιγμή.
- Αλλά και με την περιγραφή ενός χαρακτήρα μπορεί να συμβεί το ίδιο πράγμα, πώς ήταν ο τάδε ως νέος και πώς τώρα που γέρασε.
-Στο πρώτο σχόλιό μου διαίρεσα την περιγραφή σε περιγραφή αντικειμένου, σε περιγραφή διαδικασίας και σε περιγραφή απόψεων. Τώρα αναφέρω μιαν άλλη διάκριση της περιγραφής , σε στατική και σε πολυστατική.
-Μια τρίτη πολύ ενδιαφέρουσα διάκρισή της είναι σε αντικειμενική (ή αυστηρή) περιγραφή και σε υποκειμενική (ή μη αυστηρή)περιγραφή. Αυστηρή έχουμε όταν όλα όσα αναφέρουμε στο κείμενο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και όταν δεν αναφέρουμε σ' αυτό αξιολογικές και συναισθηματικές κρίσεις.Μη αυστηρή περιγραφή έχουμε όταν έστω και ένα μέρος που αναφέρεται από το αντικείμενο δεν ανταπροκρίνεται στην πραγματικότητα ή όταν αναφέρουμε αξιολογικές ή συναισθημαικές κρίσεις.
-Πλήρης αυστηρή (αντικειμενική) περιγραφή είναι αυτή που κάνουμε στη φορολογική μας δήλωση και στην απογραφή του πληθυσμού που γίνεται κάθε δέκα χρόνια.Οι μεγάλες επιχειρήσεις εξάλλου κάνουν απογραφή κάθε χρόνο στις 31 του Δεκέμβρη.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!