7.6.08

Για τη Λογοτεχνία

Ιδέστε θαύματα:

Τρόπος εξέτασης της Λογοτεχνίας
Δίνεται ένα πεζό ή ποιητικό κείμενο και ζητούνται να απαντηθούν:

1. Μία ερώτηση περιεχομένου (κατανόηση, σύντομη αποτίμηση φράσεων/τμημάτων του κειμένου, περίληψη) (5 μον.)
2. Μία ερώτηση σχετική με τη δομή του κειμένου (μορφοποίηση παραγράφων ή χωρισμός σε ενότητες ή αφηγηματικές τεχνικές) (5 μον.)
3. Μία ερώτηση σχετική με τη γλώσσα του κειμένου. Η ερώτηση αναλύεται σε δύο ισοδύναμα υποερωτήματα:
α. κύρια γνωρίσματα ή ιδιοτυπίες στη γλώσσα και στην έκφραση (2,5 μον.)
β. σχήματα λόγου. (2,5 μον.)
4. Μία ερώτηση σχετική με την αξιολόγηση του κειμένου. Η ερώτηση μπορεί εναλλακτικά να περιλαμβάνει: χαρακτηρισμούς προσώπων ή καταστάσεων, εντοπισμό ή και παραλληλισμό αξιών και ιδεών που έχουν σχέση με την εποχή του έργου. (5 μον.)

Αυτός είναι ο τύπος των ερωτήσεων, με τον οποίο οφείλουμε να εξετάζουμε στο Γυμνάσιο το μάθημα της Νεοελληνικής Γραμματείας -τα Κείμενα ή η Λογοτεχνία, όπως τα ξέρουν οι περισσότεροι.
Ανάλογος είναι και ο τρόπος που εξετάζεται το μάθημα στο Λύκειο.

Επειδή εμείς οι εκπαιδευτικοί -οι περισσότεροι από μας- σκεφτόμαστε τελεολογικά, όπου τέλος ίσον εξετάσεις, γι' αυτό και διδάσκουμε όλη τη χρονιά τη Λογοτεχνία με βάση αυτά τα τέσσερα είδη ερωτήσεων. Αυτό σημαίνει ότι διδάσκοντας ένα κείμενο, το διαβάζουμε και μετά αρχίζουμε τη βαρετή διαδικασία της χειρουργικής επέμβασης, με νυστέρια και λαβίδες: τη δομή, τις ενότητες, τη γλώσσα, τα σχήματα λόγου, τους χαρακτηρισμούς, τις αξίες... Στο τέλος της ώρας από το κείμενο έχουν μείνει πάνω στα θρανία και στο μυαλό των παιδιών σκόρπια μέλη του άλλοτε ωραίου σώματος... και άχρηστες γνώσεις.

Άχρηστες γνώσεις, γιατί :
πόσο χρήσιμο είναι να χωρίσεις ένα κείμενο, που τις περισσότερες φορές είναι απόσπασμα, σε ενότητες;
πόσο χρήσιμο είναι να ξέρεις τις μεταφορές, τις παρομοιώσεις, τις εικόνες, τις προσωποποιήσεις, τις υπερβολές...;
πόσο χρήσιμο είναι να ξέρει ένας μαθητής γυμνασίου τις αφηγηματικές τεχνικές, δηλαδή το είδος της αφήγησης, το είδος του αφηγητή, την εστίαση, τον αφηγηματικό χρόνο κι όλες αυτές τις ασήμαντες
, κατά την άποψή μου, δομικές λεπτομέρειες που μας άφησε παρακαταθήκη ο δομιστής Ζενέτ;
(Και γιατί να μελετούμε το κείμενο σύμφωνα με το δομισμό και όχι σύμφωνα με τον αποδομισμό; Γιατί Ζενέτ κι όχι Ντεριντά;)

Λέτε όταν χορεύουμε το "Γιάννη μου το μαντήλι σου" ή την "Ιτιά" να ψάχνουμε παρομοιώσεις και μεταφορές;
Όταν οι γιαγιάδες έλεγαν παραμύθια, λέτε να ήξεραν ότι ήταν παντογνώστες αφηγητές με μηδενική εστίαση;
Όταν ο μεγαλέξανδρος διάβαζε την Ιλιάδα, λέτε να ενδιαφερόταν για τις ενότητες;
Η ογδονταδυάχρονη μάνα μου (αν μάθει ότι φανέρωσα την ηλικία της μ' έσφαξε) όταν διαβάζει τους "Άθλιους" του Ουγκό ή τα εκατομμύρια των αναγνωστών σ' όλο τον κόσμο μήπως ψάχνουν την προδρομική ή αναδρομική αφήγηση;

Αν ήμουν λογοτέχνης, κι αν είχα καταφέρει να γράψω ένα μυθιστόρημα, κι αν αυτό το μυθιστόρημα αναγνωριζόταν ότι είχε κάποια λογοτεχνικά χαρίσματα, θα απαγόρευα να διδάσκεται και να εγχειρίζεται στα σχολικά θρανία. Δε θα τον ήθελα ένα τέτοιο θάνατο για το παιδί μου, για το πνευματικό δημιούργημά μου.

Αν είναι να διδάσκουμε και να εξετάζουμε τη Λογοτεχνία με τέτοιο τρόπο, καλύτερα να μη τη διδάσκουμε. Ας αφήσουμε τους ήρωες να ταξιδεύουν ήσυχοι μέσα στο χρόνο. Άλλωστε ο χρόνος είναι που τους δικαιώνει και κάνει σημαντικούς ή ασήμαντους τους συγγραφείς και ποιητές τους.

Αν είναι να διδάσκουμε και να εξετάζουμε τη Λογοτεχνία με τέτοιο τρόπο και οι μαθητές μας να μην έχουν διαβάσει ένα βιβλίο, ή τα σχολεία μας να έχουν βιβλιοθήκες με βιβλία που δεν τα δανείζεται κανένας, τότε είναι καλύτερα να μη τη διδάσκουμε.


20 σχόλια:

ο δυσλεξικός δάσκαλος είπε...

Συμφωνώ! Η Λογοτεχνία πρέπει να προσφέρει ευχαρίστηση στον αναγνώστη. Πολύ φοβάμαι ότι οι εξετάσεις και η βαθμολογία μας αποπροσανατολίζουν. Έχω και την εξής απορία: όταν διαβάζουμε μόνοι μας ένα λογοτεχνικό κείμενο κάνουμε όλες αυτές τις αναλύσεις που ζητάει το σχολείο ή το απολαμβάνουμε ως σύνολο;;;

Γιάννης είπε...

Αυτή είναι και η δική μου ένσταση, δυσλεξικέ μου δάσκαλε.

Δε διαφωνώ ότι όσο περισσότερα ερμηνευτικά μοντέλα διαθέτει κανείς, τόσο μπορεί να αυξάνει και την ευχαρίστηση της ανάγνωσης, αλλά τα μοντέλα όσο καλά κι αν είναι δε δίνουν παρά την ψευδαίσθηση της ανάλυσης.

Η Οδύσσεια και η Ιλιάδα, για παράδειγμα, αποτελούν πεδίο μελέτης και ερμηνευτικών προτάσεων ήδη από τους αλεξανδρινούς χρόνους.
Ε και! Έπαψε ο Αχιλλέας να είναι γοργοπόδαρος και ο Οδυσσέας να είναι ο πολυμήχανος;
Υπήρξε αναγνώστης που να μην έμεινε άφωνος από τη σκηνή του Έκτορα με την Ανδρομάχη; Τι να το κάνεις το μοντέλο στην τόση χάρη κι ομορφιά!

Απλώς, αυτοί που κρίνουν ενδελεχώς, είναι αυτοί που στερούνται της ικανότητας της δημιουργίας και μας παρασύρουν στο παιχνίδι τους.

Odysseas είπε...

Γιάννη, γράφεις:

"πόσο χρήσιμο είναι να χωρίσεις ένα κείμενο, που τις περισσότερες φορές είναι απόσπασμα, σε ενότητες;
πόσο χρήσιμο είναι να ξέρεις τις μεταφορές, τις παρομοιώσεις, τις εικόνες, τις προσωποποιήσεις, τις υπερβολές...;
πόσο χρήσιμο είναι να ξέρει ένας μαθητής γυμνασίου τις αφηγηματικές τεχνικές, δηλαδή το είδος της αφήγησης, το είδος του αφηγητή, την εστίαση, τον αφηγηματικό χρόνο"

Αυτή ακριβώς η ανάλυση δεν μπορεί να βοηθήσει το μαθητή στην ανάπτυξη του γραπτού του λόγου; Αν δεν έχει δει ποτέ του παρομοίωση πώς θα γράψει ο ίδιος κάποια;

Xrysostomos είπε...

Α όχι, Οδυσσέα εγώ διαφωνώ μαζί σου. Λες:

"Αν δεν έχει δει ποτέ του παρομοίωση πώς θα γράψει ο ίδιος κάποια;"

Μα δεν χρειάζονται οι μαθητές να "δουν" παρομοιώσεις για να καταφέρουν να "γεννήσουν" κάποια.
Τούλάχιστον όχι να τις δουν με το χειρουργικό τρόπο που συνηθίζεται (αυτόν που κατακρίνει και ο γιάννης στη δημοσίευση του).

Αυτό που χρειάζεται είναι να τους καλλιεργούμε τη φαντασία (η καλύτερα να τους βοηθάμε να συντηρούν αυτή που ήδη έχουν μπαίνοντας στο σχολείο...). Από κει και πέρα όι πετυχημένες παρομοιώσεις (που αν βασίζονται κάπου βασίζονται στη φαντασία) θα έρθουν από μόνες τους.

Αν τους πούμε "αυτή είναι μια παρομοίωση, έχε τη στο νου όταν θα χρειαστεί να φτιάξεις κι εσύ μία", στην καλύτερη περίπτωση θα έχουμε μια ωραία αντεγραμμένη παρομοίωση.

Xrysostomos είπε...

Τώρα που το ξανασκέφτομαι...

Γιατί δηλαδή το μάθημα της λογοτεχνίας να μην αφιερώνει και ένα αξιόλογο κομμάτι χρόνου στη συγγραφή λογοτεχνικού κειμένου από τους ίδιους τους μαθητές; Γιατί να αναλώνεται τόσο πολύ χρόνος στην ενδελεχή ανάλυση των ήδη υπαρχόντων λογοτεχνικών κειμένων;

Τόσο λίγο εμπιστευόμαστε τις δυνατότητες των μαθητών μας;

Για παράδειγμα αυτό εδώ είναι ένα κείμενο ενός μαθητή μου. Τα μαθήματα της λογοτεχνίας τα έχει γραμμένα κανονικότατα, κι ομως εμένα αυτό το κείμενο του με "άγγιξε".

Και βάζω στοίχημα ότι τα κατάφερε όχι επειδή στο μάθημα της λογοτεχνίας του έμαθε κάποιος πως να περνά το συναίσθημα μέσα από τις λέξεις. Αλλά επειδή το έχει δουλέψει μόνος του...

Γιάννης είπε...

Οδυσσέα,
να ξεκινήσω από την παρομοίωση πρώτα. Δε νομίζω πως είναι απαραίτητη η μελέτη της παρομοίωσης, της μεταφοράς και των άλλων "καθημερινών" εκφραστικών μέσων, για να τα μάθει κάποιος μαθητής. Αυτά όλα τα μαθαίνουμε καθώς μαθαίνουμε από τη μάνα μας τη μητρική μας γλώσσα. Συνεχώς παρομοιώσεις και κυρίως μεταφορές δε χρησιμοποιούμε στον καθημερινό μας λόγο; Δε μας τις δίδαξε κανένας δάσκαλος.

Έπειτα, η ίδια η ανάγνωση ενός κειμένου δεν παρασύρει και τον αναγνώστη του στο να υιοθετήσει κάποιες εκφράσεις. Πόσες φορές διαβάζοντας ένα βιβλίο δεν είπαμε τι ωραία που τα γράφει ο συγγραφέας ή δεν αντιγράψαμε ή δεν υπογραμμίσαμε μια πρόταση;
Το ίδιο δεν κάνουμε και με τα τραγούδια; Τα έχουμε βάλει στο χειρουργικό τραπέζι; Ξέρουμε τα πάντα γύρω από τη μουσική ή αναλύουμε φιλολογικά τους στίχους; Φυσικά όχι, αλλά κάποια δε μας αρέσουν, κάποια άλλα μας αρέσουν και κάποια άλλα μας κάνουν να κλαίμε... Αυτό δεν είναι αρκετό;

Πιστεύω πως η συνεχής επαφή με ένα αντικείμενο μας δίνει τα κριτήρια, για να το κρίνουμε ως "ωραίο" ή ως "κακό" και κυρίως να το απολαύσουμε.

Θα συμφωνήσω ότι με την ανάλυση της δομής ενός "ολόκληρου" κειμένου μπορούμε να φτάσουμε στη διδασκαλία και στην παραγωγή ενός νέου κειμένου. Διδάσκοντας διηγήματα και κατανοώντας τη δομή τους μπορούμε να φτάσουμε στο σημείο να μάθουν οι μαθητές να γράφουν με "διηγηματικό" τρόπο. Αυτό περίπου λέει και ο Χρυσόστομος, και συμφωνώ απολύτως, ότι θα ήταν το καλύτερο που θα μπορούσαμε να κάνουμε, αν διαθέταμε ένα μέρος του χρόνου μας στην παραγωγή λόγου μέσα από τη λογοτεχνία, με άλλα λόγια αν κάναμε "δημιουργική γραφή". Όμως, τα νέα βιβλία της Λογοτεχνίας είναι γεμάτα από κακώς επιλεγμένα αποσπάσματα. Ποιος να καταλάβει και τι να καταλάβει από ένα απόσπασμα; Ποια δομή να διδάξεις, όταν από τις 300 σελίδες ενός μυθιστορήματος εμείς έχουμε μπροστά μας τις 2;

Να μείνω τέλος στο συναίσθημα, που λέει ο Χρυσόστομος. Αν σε μαθητές Γυμνασίου, δηλαδή 12-15 χρονών δεν επικεντρωθούμε στο συναίσθημα και κυνηγάμε τη λογική, τότε είμαστε χαμένοι. Μες στο ξύπνημα της εφηβείας, στην ηλικία του πάθους και των συναισθηματικών συγκρούσεων είναι λογικό να συζητάμε για λογική;

Γιάννης είπε...

Το ότι συζητάμε γι' αυτά που δε μας αρέσουν δε σημαίνει ότι ξέρουμε ποια είναι αυτά που μας αρέσουν. Αυτό πάει να πει: ποιος πρέπει να είναι ο τρόπος που θα προσεγγίζουμε τη Λογοτεχνία, ώστε να στρέψουμε τους μαθητές στη Λογοτεχνία;

Odysseas είπε...

Γιάννη και Χρυσόστομε, αυτό που εννοώ είναι το εξής:

Φέτος στην τάξη μου, προσοχή μιλάμε για Δημοτικό και όχι για Γυμνάσιο, έπρεπε να δουλέψω τα παιδιά, εκτός των άλλων, και στις αφηγήσεις. Στα κείμενα, σχεδόν όλων των παιδιών, δεν υπήρχαν όχι μόνο παρομοιώσεις μα ούτε και επίθετα. Για να τους δείξω τη χρήση των επιθέτων και των παρομοιώσεων στο γραπτό λόγο, έπρεπε να τους φέρω κείμενα στα οποία να φαίνεται η χρήση τους. Όταν τα παιδιά το είδαν, κατάφεραν να εισαγάγουν αυτά τα στοιχεία στο κειμενό τους. Αυτό που προτείνω είναι η λογοτεχνία να αποτελέσει μια πηγή βελτιωσης του γραπτού λόγου των παιδιών. Κια σίγουρα ένας τρόπος είναι και η ανάλυση του κειμένου. Απλώς αυτό που γινόταν στη δική μου εποχή ήταν να κάνουμε μόνο συνεχείς αναλύσεις του κειμένου κάτι που φυσικά είναι ανόητο.

Όσον αφορά στα σχόλιά σας για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στο σχολείο μέσω αποσπασμάτων δεν έχω παρά να συμφωνήσω μαζί σας. Ούτως ή άλλως εγώ προσωπικά φέτος τον κατήργησα και δε βλέπω να επανέρχομαι πάλι. Δείτε και τη σχετική μου ανάρτηση Σχολείο και Λογοτεχνία - μια πονεμένη ιστορία ατην Ελλάδα. Θα μπορούσες, Γιάννη, να εφαρμόσεις κάτι παρόμοιο και στο Γυμνάσιο; Με ενδιαφέρει πολύ η άποψή σου.

Xrysostomos είπε...

Αρχίζω και πείθομαι (αν και δεν είμαι ούτε δάσκαλος ούτε του κλάδου των φιλολόγων) ότι η καλύτερη λύση βρίσκεται κάπου ενδιάμεσα. Δηλαδή αρκετός χρόνος προς δημιουργική γραφή από την πλευρά των μαθητών και επίσης αρκετός χρόνος προς ανάλυση των χαρακτηριστικών υπαρχόντων λογοτεχνικών κειμένων.

Το σίγουρο είναι πως προς το παρόν το θέμα το έχει πάρει μόνο από τη μία πλευρά. Είναι αυτονόητο ποια είναι αυτή.

Οδυσσέα διάβασα τη δημοσίευση σου και θεωρώ ότι εκφράζει μια εμπνευσμένη πρόταση για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας. Σχολίασα όμως με ένα κάπως προβοκατόρικο τρόπο και θέλω να διαβάσω την άποψή σου (σας).

Γιάννης είπε...

Οδυσσέα,
την ανάρτησή σου την είχα διαβάσει, και ως εφαρμογή στην πράξη μιας πρότασης για τη διδακτική της Λογοτεχνίας τη θεωρώ υπέροχη. Πραγματοποίησες αυτό που θέλουμε να κάνουμε όλοι και δεν το κάνουμε, γιατί πνιγήκαμε από την καθημερινότητα.

Άλλωστε, η δική μου ανάρτηση αποτελεί κατά κάποιο τρόπο επανάληψη της δικής σου, με διαφορετική όμως αρχή. Ο επιδιωκόμενος στόχος είναι ο ίδιος, δηλαδή η ομαδική ανάγνωση ολόκληρων λογοτεχνικών έργων και η δημιουργική γραφή ή αλλιώς η αισθητική απόλαυση από ένα έργο τέχνης και η δημιουργία ενός έργου τέχνης.
Στο Δημοτικό, βέβαια, η κατάσταση ίσως είναι καλύτερη απ' ότι στο Γυμνάσιο, αφού δεν υπάρχει το φάντασμα των εξετάσεων, άρα και της συγκεκριμένης εξεταστέας ύλης. Για το Λύκειο δεν το συζητώ, γιατί δεν πιστεύω πως είναι σχολείο, αφού επικρατεί μόνο η λογική των εξετάσεων.

Για την επόμενη χρονιά, Οδυσσέα, στόχος μου είναι να συνδυάσω την ανάγνωση κάποιων μικρών μυθιστορημάτων, τη δημιουργική γραφή και την εξεταστέα ύλη. Όλα αυτά σε 50 περίπου διδακτικές ώρες. Από την άλλη δεν έχω ιδέα πώς θα εξελιχθεί η ανάγνωση; Πώς θα την αντιμετωπίσουν οι μαθητές και πώς θα τη χειριστώ; Επίσης, πώς θα δουλέψουμε με τη δημιουργική γραφή; Κάποιες σκέψεις, κάποιες ανάλογες δράσεις στο παρελθόν δίνουν μια ελάχιστη βάση, αλλά, το ομολογώ νιώθω λίγο αγχωμένος.
Εδώ χρειάζεται η εμπειρία σου. Μήπως θα μπορούσες να επανέλθεις σε μια νέα ανάρτηση με περισσότερες τεχνικές λεπτομέρειες της δικής σου προσπάθειας;

Xrysostomos είπε...

Υποθέτω ότι οι μαθητές θα δεχθούν την πρωτοβουλία με θέρμη. Θα μεταβίβαζα τις ανησυχίες μου στα υπόλοιπα θέματα που αναφέρεις.

Έχε στο νου σου πάντως και τα wiki σαν εργαλείο ομαδικής συγγραφής κειμένων. Δες το παράδειγμα ενός φιλολογου που περιγράφω εδώ.

Θέλουν τα wiki μια κάποια εξοικείωση, αλλά νομίζω οτι αξίζει τον κόπο.

Odysseas είπε...

Γιάννη, το άγχος σου είναι φυσιολογικό. Εγώ το Μικρό Πρίγκιπα το διάλεξα σχεδόν αποκλειστικά λόγω μεγέθους. Πίστευα πως δεν θα προλάβω να τελειώσω άλλο βιβλίο. Επομένως και εσύ για αρχή θα πρέπει να ξεκινήσεις με κάποιο μικρό σε μέγεθος βιβλίο για να δεις πως θα κυλήσει στη σχολική χρονιά. Ακόμη και ένα διήγημα να διαβαστεί θα είναι αρκετό. Πόσοι μαθητές δεν έχουν διαβάσει κανένα στο σχολείο;

Πέρα όμως από τα παραπάνω πρέπει να διαλέξεις και ένα βιβλίο που θα ικανοποιεί τους ευρύτερους διδακτικούς σου στόχους. Λόγου χάρη έχω παρατηρήσει πως προσπαθείς με πάθος να διδάξεις περιγραφές. Γιατί να μην διαλέξεις μια αφήγηση που έχει αρκετές όμορφες περιγραφές που θα αποτελέσουν και πηγή έμπνευσης για τους μαθητές σου;

Άλλο κριτήριο θα μπορούσε να είναι οι ευκαιρίες φιλοσοφικής συζήτησης που μπορείς να ανοίξεις με τους μαθητές σου ορμώμενος από κάποια αποσπάσματα του βιβλίου. Εγώ φέτος έχω μιλήσει με τα παιδιά για τη μόδα, την υπερκατανάλωση, την στρατοκρατία και την ομοιομορφία που επιβάλλει, για το αν ο άνθρωπος μπορεί να αντισταθεί σ' αυτήν κ.α. μέσα από τον Τουρτούρι.

Με απλά λόγια πρέπει να ξεκαθαρίσεις τους στόχους σου και μετά να βρεις το κατάλληλο έργο. Εξάλλου μην ξεχνάς πως εσύ είσαι και φιλόλογος. Τι να πω εγώ που από τα γεννοφάσκια μου μου αρέσουν οι θετικές επιστήμες και απεχθάνομαι τη λογοτεχνία; Καλοκαιριάτικα θα πρέπει να ψάχνω να βρω βιβλίο για του χρόνου που θα έχω Έκτη. Τι τραβάω γι' αυτά τα κουτσούβελα;

Flora είπε...

Πες τα συνάδελφε!

ΣΥΜΦΩΝΩ ΜΕ ΧΙΛΙΑ!!!!

Πόσο σπαστικό είναι να ψάχνεις να βρεις ερώτηση τύπου δομής σε ένα ποίημα (τι... να το χωρίσουν σε ενότητες;... Τρίχες!)

Αχ... που λες, Χρυσόστομε, καλή ιδέα να γράφουν τα παιδιά λογοτεχνία.

Φέτος, τους βάλαμε στη Γ΄ Γυμνασίου (στις εξετάσεις του Ιουνίου) να γράψουν ένα πεζό ή ποιητικό κείμενο με τίτλο: Όσο μπορείς, με αφορμή το ομώνυμο ποίημα του Καβάφη...

Ε... δεν φαντάζεσαι πώς ανταποκρίθηκαν! Το έγραψαν αυτό το θέμα όλοι οι μαθητές, αρκετοί μάλιστα γράψανε ποιήματα ή στιχάκια...

Ναι... Συμφωνώ. Πρέπει να τολμήσουν και τα παιδιά να γράψουν λογοτεχνικά. Μπορούν. Μα δεν το ξέρουν...

Γιάννης είπε...

Φλώρα, σε παρακαλώ, δημοσίευσε κάποια από αυτά τα έργα των μαθητών. Αξίζει τον κόπο.

dapnipako είπε...

Αν και δεν ξερω και τοσα πολλα περι λογοτεχνικης αναλυσης... παντα νομιζα οτι καπου χανοταν το νοημα κανοντας την... Και αυτο γιατι οταν και εγω η ιδια προσπαθω να γραψω εχω τοσα πραγματα στο μυαλο μου... Ποσο μαλλον ενας εξελιγμενος ποιητης ή καλλιτεχνης... Ποτε δεν μπορουμε να μπουμε στον μυαλο του καλλιτεχνη... Αντιθετα μπορουμε να νιωσουμε και να παρασυρθουμε απο αυτα που θελουν να εκφρασουν οι λογοτεχνες. Παντως δε διαφωνω απολυτα και με τη αναλυση των λογοτεχνικων κειμενων/ποιηματων. Απλα καθε φορα που βρισκουμε μια μεταφορα, μια παρομοιωση, εσωτερικο αφηγητη, παντογνωστη ή οτιδηποτε αλλο αξιζει να αναρωτηθουμε τι θελει να μεταδωσει με αυτον τον τροπο ο συγγραφεας και δεν το μεταδιδει με καποιον αλλο. Αντι ξερα να καταγραφουμε ολα τα σχηματα λογου. Κατι αλλο σημαντικο ειναι το νοημα και η ιδεολογια που θα επρεπε κατα τη γνωμη μου να αναλυετε περισσοτερο. Εμαθα να εκτιμω το νατουραλισμο κατα τα δυο τελευταια σχολικα μου χρονια και νομιζω οτι τωρα αναζηταω τετοια βιβλια. Και αυτο γιατι καταλαβα ολη την ιδεολογια και τα ιστορικα δεδομενα που κρυβονται πισω απο το νατουραλισμο και ετσι διαβαζοντας τα μπορω να διαβασω "through the lines".

Γιάννης είπε...

Ακριβώς, dapnipako, το να αναζητάς πίσω από το κείμενο την ιδεολογία και τα ιστορικά και κοινωνικά δεδομένα είναι ένα διαφορετικό μοντέλο ανάλυσης-προσέγγισης των λογοτεχνικών κειμένων και ανήκει στη μαρξιστική θεώρηση του κόσμου και του πολιτισμού.
Θα μπορούσαμε αντί αυτού να εφαρμόσουμε ψυχαναλυτική προσέγγιση και τότε το κείμενο θα αποκτούσε νέα διάσταση.
Κάθε μοντέλο δίνει και μια διαφορετική προσέγγιση για το ίδιο κείμενο. Τελικά, πού είναι το κείμενο;

Το ζητούμενο όμως σε παιδάκια Δημοτικού ή Γυμνασίου ποιο είναι; Έχει προτεραιότητα η ανάλυση ή η απόλαυση. Θέλουμε να "κατασκευάσουμε" μελετητές της Λογοτεχνίας ή αναγνώστες.

Εγώ πιστεύω πως πρώτα χρειαζόμαστε αναγνώστες.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην Ελλάδα περισσότεροι είναι οι ποιητές από τους αναγνώστες της ποίησης.

Πέπε είπε...

Πιστεύω ότι το μάθημα της Λογοτεχνίας θα έπρεπε να περιορίζει τους στόχους του σε έναν: να μυήσει τα παιδιά στη χαρά της ανάγνωσης. Και άρα, ότι δε θα έπρεπε να εξετάζεται -ίσως δε θα έπρεπε καν να βαθμολογείται.

Μιας και ο κόσμος μας δεν είναι δομηνμένος σύμφωνα με τις προσωπικές μου εκτιμήσεις, έχω βρει την εξής μπακαλίστικη λύση: όλο το χρόνο προσπαθώ να κάνω αυτό που λέμε, να μυήσω τα παιδιά στη χαρά της λογοτεχνίας. Διαλέγω πολλά δικά μου κείμενα εκτός βιβλίου, φέρνω ηχογραφήσεις, κλπ. κλπ.. Πού και πού τους βάζω καμιά άσκηση, για να μην ξεχνάνε ότι εν πάσει περιπτώσει είμαστε ακόμη σχολείο. Και, κανένα μήνα πριν τις εξετάσεις, τους λέω με τρόπο υπαινικτικό αλλά αρκετά σαφή το εξής: "Ξέρετε, δυστυχώς θα πρέπει να γράψετε εξετάσεις. Ελάτε να κάνουμε λίγο χωρισμούς ενοτήτων και σχήματα λόγου, να έχετε κάτι να γράψετε, έτσι για τα προσχήματα."

Δεν έχω πλήρως καλύψει τη συνείδησή μου με αυτό το σύστημα, αλλά είναι το καλύτερο που έχω βρει μέχρι τώρα. Ελπίζω ότι θα το βελτιώσω.

Υπάρχει όμως και το εξής σημείο: εγώ προσωπικά, πολλές φορές αισθάνομαι τη χαρά της ανάγνωσης να εντείνεται από το γεγονός ότι αναγνωρίζω κάποια στοιχεία τεχνικής! Πιάνω τον εαυτό μου να διαβάζει κάτι και να αναφωνεί νοερά: τον πούστη, τι παρήχηση! τι προοικονομία! τι παρομοίωση!

Άρα, τελικά δεν πρόκειται περί περιττών γνώσεων. Χώρια που, σε όποιον τομέα μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε στοιχεία και έχουμε φτιάξει στο μυαλό μας τα κουτάκια όπου θα ταξινομήσουμε αυτά τα στοιχεία, έχουμε ένα κέρδος: καλλιεργούμε τη σκέψη μας και προάγουμε τη δυνατότητά μας να κατανοούμε τον κόσμο. Καταλαβαίνετε τι εννοώ: άλλο "να ένα δέντρο" και άλλο "να μια μυγδαλιά".

Πρέπει όμως τα πράγματα να γίνονται με μία σειρά. Στην Α΄ Γυμνασίου υποδέχομαι παιδιά που κατά πολύ μεγάλη πλειοψηφία δεν έχουν διαβάσει ποτέ κανένα βιβλίο, και θεωρούν ότι τα βιβλία είναι μπελάς, επειδή τα συνδέουν με το σχολείο, και άρα τα φοβούνται και τα αποφεύγουν. Μέχρι να βοηθήσω αυτά τα παιδιά -στην πραγματικότητα δε μερικά μόνο από αυτά τα παιδιά- να ξεφοβηθούν το βιβλίο, δεν έχω το περιθώριο να τους πάω και στο επόμενο βήμα, να αναλύουν λογοτεχνία.

Όμως, μην μπερδευόμαστε: η ανάλυση λογοτεχνίας είναι κατάτμηση, και δεν είναι ευχάριστη δουλειά, αλλά είναι χρήσιμη. Ούτε στη σχολή της Φιλολογίας την απολάμβανα. Τώρα όμως απολαμβάνω τους καρπούς της. Δε νομίζω ότι οι βιολόγοι τη βρίσκουν με την κατάτμηση ποντικιών, αλλά οι γιατροί και κυρίως οι ασθενείς έχουν πολλά να ωφεληθούν από αυτήν.

Γιάννης είπε...

Με άλλα λόγια μόνο οι φιλόλογοι μπορούν να απολαμβάνουν τη Λογοτεχνία;

Ας μην είμαστε υπερβολικοί!

Ευχαριστιόμαστε όλοι από το παιχνίδι με τις λέξεις, ακόμη κι αν δεν ξέρουμε ότι το λένε παρομοίωση, μεταφορά ή οτιδήποτε άλλο. Ούτως ή άλλως ο καθημερινός μας λόγος είναι γεμάτος από σχήματα λόγου.

Εξάλλου από τα δεκάδες σχήματα λόγου (καμιά 40αριά αναφέρει ο Τζάρτζανος) έχουμε περιοριστεί σε ελάχιστα που τα αναγνωρίζουμε ως τέτοια. Η ικανοποίηση όμως έρχεται κι από αυτά που δεν αναγνωρίζουμε.

Από το σχόλιο σου, Πέπε, προτιμώ να κρατήσω την αρχή: "το μάθημα της Λογοτεχνίας θα έπρεπε να περιορίζει τους στόχους του σε έναν: να μυήσει τα παιδιά στη χαρά της ανάγνωσης."

Ανώνυμος είπε...

καταρχην 8ελω να πω ενα μεγαλο μπραβο σε ολους εσας που εχετε τετοιες ιδεες σχετικα με το πως 8α επρεπε να διδασκουν οι κα8ηγητες στο σχολειο το μα8ημα των κειμενων τησ γλωσσας κτλ.Σαν μα8ητρια γ γυμνασιου κοριν8ου τα κειμενα μου αρεσουν πολυ αλλα πιστευω πως καποια αποσπασματα ειναι για μεγαλυτερες ηλικιες πχ παπαδιαμαντης το αγναντεμα κατι πρεπει να γινει να αλλαξει αυτο.απο πεννυ

Γιάννης είπε...

Πένυ, σ'ευχαριστώ για το σχόλιό σου.

Θα με ενδιέφερε πάρα πολύ να μου πεις πώς θα ήθελες να γίνεται το μάθημα της Λογοτεχνίας.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!