6.11.09

Οδηγός Εκθέσεων

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Χατζηθωμάς, ένας νέος πληρέστατος οδηγός για την παραγωγή λόγου. Πιστεύω ότι είναι από το καλύτερο απ' όσα κυκλυφορούν αυτή τη στιγμή. Πραγματικό βοήθημα για το μαθητή και το δάσκαλο.

Το βιβλίο περιλαμβάνει:


Α) ΘΕΩΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ, για:
Την λέξη (ουσιαστικό, επίθετο, επίρρημα, παράγωγα, σύνθετα, πρόθημα, επίθημα, ομόηχα, υπώνυμα, παρασύνθετα...), το ρήμα.
Τον συνταγματικό και παραδειγματικό άξονα.
Την ενεργητική και παθητική σύνταξη.
Την πρόταση, περίοδο, ημιπερίοδο.
Τα σχήματα λόγου, τα σημεία στίξης.
Το ύφος.
Την περίληψη με οδηγίες σύνθεσης της.
Την παράγραφο, τα δομικά της μέρη, τους τρόπους ανάπτυξής της.
Την σύνδεση και συνοχή παραγράφων, κειμένων.
Το πολυτροπικό κείμενο.
Το πώς γίνεται η παραγωγή κειμένου, με σχεδιαγράμματα.
Όλα συνοδεύονται από εφαρμογές και ασκήσεις απαντημένες.


Β) ΤΗΝ ΑΦΗΓΗΣΗ, για:
Τα αφηγηματικά είδη.
Τις αφηγηματικές τεχνικές
Τον αφηγητή, τους αφηγηματικούς τύπους, την οπτική γωνία του αφηγητή.
Το αφηγηματικό περιεχόμενο.
Την αφηγηματική πράξη.
Τους αφηγηματικούς τρόπους.
Το αφηγηματικό ύφος.
Τον αφηγηματικό χρόνο.
Την αφηγηματική περίληψη.
Την αφηγηματική παράγραφο.
Την αφηγηματική παραγωγή λόγου, με σχεδιαγράμματα και ανεπτυγμένα θέματα (συνολικά 15).
10 Κριτήρια με ασκήσεις και απαντήσεις.
(Όλα συνοδεύονται από εφαρμογές και ασκήσεις).


Γ) ΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, για:
Την γλώσσα της περιγραφής (και λεξιλόγιο ανάλογο).
Τα είδη της περιγραφής. Περιγραφή σε σχέση με το χώρο (στάση - κίνηση).
Την περίληψη περιγραφικού κειμένου.
Την περιγραφική παράγραφο.
Πώς γίνεται η παραγωγή περιγραφικού λόγου, με διάφορα είδη που συνοδεύονται από σχεδιαγράμματα, συνολικά 15 ανεπτυγμένα θέματα.
10 Κριτήρια με ασκήσεις απαντημένες.
(Όλα συνοδεύονται από εφαρμογές και ασκήσεις).


Δ) ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ, για:
Τα είδη.
Το επιχείρημα.
Τους συλλογισμούς.
Την περίληψη επιχειρηματολογικού κειμένου.
Την αποδεικτική και επεξηγηματική παράγραφο.
Τη χρήση μεταβατικών παραγράφων.
Την παραγωγή επιχειρηματολογικού λόγου με σχεδιάγραμμα.
20 Κριτήρια με ασκήσεις απαντημένες και θεωρία εννοιών, με σχεδιαγραμματική παρουσίαση, για την παραγωγή λόγου.
(Όλα συνοδεύονται από εφαρμογές και ασκήσεις).


Ε) ΤΑ ΑΛΛΑ ΕΙΔΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ, για:
Την επιστολή.
Το ημερολόγιο.
Το άρθρο.
Το δοκίμιο (τα είδη του).
Το χρονογράφημα.
Την επιφυλλίδα.
Την αίτηση, την ανακοίνωση, τη βεβαίωση, τη δήλωση.

Για τις εκδόσεις Χατζηθωμάς πατήστε εδώ

9 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Ο απρόσκλητος, ή παρείσακτος
-Υπάρχει παράγραφος με επεξηγήσεις όπως λέει η σημερινή θεωρία και το βιβλίο ¨οδηγός εκθέσεων";
-Το να βάλουμε μια ή περισσότερες επεξηγήσεις σε μια παράγραφο, δεν σημαίνει ότι κατασκευάζουμε παράγραφο με επεξηγήσεις, όπως το να βάλουμε αλάτι σε ένα φαγητό με μακαρόνια λόγου χάρη, δεν σημαίνει ότι παρασκευάζουμε φαγητό που μπορούμε να το ονομάσουμε "αλάτι", γιατι παρασκευάζουμε φαφητό που το ονομάζουμε "μακαρόνια".
-Οι έλληνες συγγραφείς φιλόλογοι αναγκάζονται να δεχθούν ότι υπάρχει παράγραφος με επεξηγήσεις, είτε γιατί το αναφέρει κάποια παλιά παράδοση, ή ίσως γιατί το είπε κάποιος σπουδαίος ξένος φιλόλογος. Έτσι ο Νίκος Γρηγοριάδης αναφέρει στο βιβλίο του "Η παράγραφος" ως παράδειγμα μια παράγραφο, αλλά αν την αναλύσουμε θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι παράγραφος με επεξηγήσεις αλλά δυο παράγραφοι άλλου είδους κολλημένες η μια με την άλλη.Και το ίδιο κάνει και ο Χ. Τσολάκης στο βιβλίο του "από το λόγο στη συνείδηση του λόγου", με μια παράγραφο που αν την αναλύσουμε θα δούμε ότι η παράγραφος που παρεθέτει μας μιλάει για τη διαδικασία με την οποία ταχυδρομούνταν παλαιότερα οι επιστολές (οι ταξιδιώτες αρκετές φορές μετέφεραν επιστολές, χωρίς γραμματόσημο).
-Με λίγα λόγια, αν το βιβλίο "οδηγός εκθέσεων" αναμεταδίδει τη σημερινή θεωρία, τότε όσο καλό και αν είναι αναματεδίδει κάποια λάθη που υπάρχουν στη σημερινή θεωρία.
-Αν τα έχει βέβαια επισημάνει αυτά τα λάθη, λίγα αλλά ουσιασστικά, και αναφέρει μια βελιτιωμένη θεωρία,τότε πράγματι κάνει τόμή. Πχ αν λέει τα είδη της αφηγηματικής παραγράφου (που είναι περίπου δέκα), τότε προχωρεί τη θεωρία, αν αναμεταδίδει τα όσα αναφέρει το α τεύχος του σχολικού βιβλίου Έκφραση- Έκθεση, τότε λυπάμαι που θα πω ότι δεν αναφέρει τίποτα καινούργιο.
-Φιλικά, ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

Τα είδη των αφηγηματικών παραγράφων περιληπτικά
-1,Την παράγραφο με αφήγηση δράσης (πχ ήταν στην αμμουδιά και όπλισε το ψαροντούφεκο του)
-2,Την παράγραφο με αφήγηση δράσης και εξωτερικής διαδικασίας (πχ πίεσε κατά λάθος τη σκανδάλη, η τρίαινα από το ψαροντούφεκο εκτοξεύτηκε και πλήγωσε στο μάτι ένα κοριτσάκι)
-3,Την παράγραφο με δράση και διαδικασίες στο έσω του ανθρώπου (πχ είδε τον γάτο της κτυπημένο από ένα αυτοκίνητο να ξεψυχάει στο δρόμο και η λυπήθηκε φοβερά)
-4,Την παράγραφο με αφήγηση του μελλοντικού (πχ θα κατασκευάσουμε ένα τηλεβόλο και θα ρίξουμε τον πύραυλο στη σελήνη)
-5,Την παράγραφο με αφήγηση του παρελθοντολογικού μελλοντικού (πχ σκέφθηκε να πάρει το γάτο της που ξεψυχούσε στην αγκαλιά της, αλλά δεν θα άντεχε και θα σωριαζόταν κάτω . . .)
-6,Την ιδιότυπη παράγραφο αφήγησης από λογοτέχνες ( πχ η πέρδικα ήταν ένα οντάριο που μέσα του κυριαρχούσε ο φόβος. Έπεφτε κανένα σκουπίδι από τις ταρ΄λατσες. Έτρεχε δεξιά ζερβά σασισμένο. . . Ευτυχώς στον τοίχο χαμηλά υπήρχε μια προεξοχή. Την ανακάλυψε και πήγαι κι απάγκιαζε από κάτω. . .)
-7,Την παράγραφο με αφήγηση διαδικασίας μέσα στην ύλη
(πχ έβαλε το καλώδιο στην πρίζα. Το ηλεκτρικό ρεύμα όρμησε μέσα στο σύρμα, συγκρούστηκε με τα μόρια του σύρματος και από τη σύγκρουση προκλήθηκε θερμότητα που θέρμανε όλο το σύρμα . . )
-8,Την παράγραφο αφήγησης απόψεων
(Ο Μπεκαρία δημοσίευσε ένα δοκίμιο όπου υποστήριξε τις εξής τρεις απόψεις για το έγκλημα και την ποινή α) . . β) . . γ) . . )
-Υπάρχουν οκτώ είδη αφηγηματικής παραγράφου. Καλό είναι να τα διδάσκεται ο μαθητής εγκαίρως και να μην αφήνεται να τα επισημάνει μόνος του. Γιατί όσα διηγήματα, μυθιστορήματα, λογοτεχνήματα, ιστορικά έργα, φανταστικά διηγήματα, και αν διαβάζει,ίσως να μην τα επισημάνει ποτέ, ή όταν βιαβάζει μια παράγραφο τύπου 6 να μην ξέρει αν βρίσκεται μπροστά σε μια αποδεικτική ή σε μια αφηγηματική παράγραφο.
-Κι εγώ ο ίδιος τώρα, στα 70 μου χρόνια, αναλύοντας και ερευνώντας τον λόγο, διαπίστωσα με έκπληξη ότι δεν έχουμε ένα είδος αφηγηματικής παραγράφου αλλά οκτώ.
-Φιλικότατα,ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

-Οι αφηφηματικές παράγραφοι χωρίζονται στις εξής κατηγορίες και είδη:
-Σε παράγραφο όπου αφηγούμαστε δράση προσώπου ή προσωποιημένου πράγματος (το τρένο χίμηξε, Στρ. Μυριβήλης)
-Σε παράγραφο όπου αφηγούμαστε διαδικασία και το αποτέλεσμά της (η τρίαινα από το ψαροντούφεκο εκτοξεύτηκε και τραυμάτισε ένα κοριτσάκι)
-Σε αφήγηση εξωτερικής διαδικασίας, διαδικασίας στον έσω ψυχισμό του ανθρώπου, διαδικασίας μέσα στην ύλη (η τρίαινα εκτοξεύτηκε και τραμαύτισε ένα κοριτσάκι - είδε τον γάτο της τραυματισμένο να ξεψυχάει και λυπήθηκε φοβερά - το ηλεκτρικό ρεύμα χύθηκε μέσα στο σύρμα του καλωδίου και θέρμανε όλα το μόριά του και ολόκληρο το σύρμα)
-Σε αφήγηση παρελθοντολογική και σε μελλοντολογική (χθες πήγε στην Αθήνα, αύριο θα πάει στη Λάρισα). Εδώ υπάγεται και η αφήγηση του μελλοντικού στο παρελθόν (χθες βρήκε το γάτο της τραυματισμένο να ψυχομαχάει.ήΘελε να τον πάρει στην αγκαλιά της, αλλά ένιωσε ότι δεν θα άντεχε, θα σωριαζόταν κάτω από τη λύπη της . .)
-Την παράγραφο με καθαυτό αφήγηση όπου υπάγονται όλα τα παραπάνω είδη αφηγηματικής παραγράφου και την παράγραφο της ιδιότυπης αφήγησης στην οποία υπάγονται η αφήγηση απόψεων (ο Μπεκαρία δημοσίευσε ένα δοκίμιο όπου υποστήριξε τις εξής τρεις απόψεις για το έγκλημα και την ποινή:α, β, γ)και η φαινομενικά αποδεικτική παράγραφος που χρησιμοποιείται από λογοτέχνες. Η τελευταία αυτή παράγραφος έχει θεματική πρόταση, αλλά ρητορική θεματική πρόταση και όχι απόφανση.Η παραπέρα εξήγηση αυτής της παραγράφου απαιτεί χώρο και θα την αναφέρω εάν υπάρξει ενδιαφέρον από οποιονδήποτε από τους αναγνώστες αυτού του σχολίου.
-Μια άλλη διάκριση των αφηγηματικών παραγράφων είναι σε αφήγηση πραγματικών γεγονότων και σε αφήγηση πλασματικών γεγονότων.Αυτή η διάκριση είναι πολύ γνωστή και δεν χρειάζεται να την αναλύσει κανείς περισσότερο.
-Στο παρόν σχόλιο όπως και στο προηγούμενο, κυρίως ανέφερα είδη αφηγηματικής παραγράφου που εντόπισα κατά τις πολυετείες έρευνές μου και που δεν αναφέρονται στην ξένη και ελληνική βιβλιογραφία που αφορά την αφηγηματική παράγραφο.
-Φιλικότατα, ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

-Συνέχεια σχολίων από τον απρόσκλητο:
-Οι παράγραφοι περιγραφής, εξάλλου, διακρίνονται στα εξής είδη ή κατηγορίες:
1)Στην παράγραφο με περιγραφή αντικειμένου,2)στην παράγραφο με περιγραφή εξωτερικής διαδικασίας,3)στην παράγραφο με περιγραφή χαρακτήρα και )στην παράγραφο με περιγραφή εσωτερικής διαδικασίας (διαδικασίας δηλαδή που συμβαίνει μέσα στην ύλη).
-Σε ένα κείμενο μπορεί να περιγράφουμε ένα αντικείμενο, ή δύο αντι-κείμενα που έχουν σχέση μεταξύ τους, ή ένα αντικείμενο και μια διαδικασία με την οποία έχει σχέση αυτό το αντικείμενο, ή το σώμα ενός ατόμου και ταυτόχρονα το χαρακτήρα του, ή ένα τόπο και τις διαδικασίες που συμβαίνουν από ανθρώπους ή από φυσικά αίτια σ’ αυτόν τον τόπο.
-Φυσικά, σε πολλές περιπτώσεις οι παράγραφοι συμπλέκονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα περιγράφοντας τη φωτογραφική μηχανή και τη διαδικασία φωτογράφισης, πιθανόν σε μια παράγραφο να αναφέρουμε ένα μέρος από τη φωτογραφική μηχανή και ταυτόχρονα τη διαδικασία φωτογράφισης που εξυπηρετεί αυτό το μέρος, οπότε η παράγραφός μας θα είναι πιο σύνθετη.
- Την περιγραφή εξάλλου, μπορούμε να τη ξεχωρίσουμε σε άλλες πολλές και διάφορες κατηγορίες, πχ Α) σε στατική (όταν περιγράφουμε πώς ήταν ή είναι ένα αντικείμενο σε μια και μόνον στιγμή) και σε πολυστατική (όταν περιγράφουμε ένα αντικέιμενο σε δυο ή περισσότερες στιγμές, πχ τη Θεσσαλονίκη χθες και σήμερα)Β)σε λογοτεχνική περιγραφή που έχει παρομοιώσεις, μεταφορές, προσωποιήσεις και επίθετα, σε μη λογοτεχνική, και σε ξερή (πχ η απογραφή που κάνουν στο τέλος κάθε χρόνου οι μεγάλες επιχειρήσεις, είναι μια τελείως ξερή περιγραφή των εμπορευμάτων που έχουν στις αποθήκες τους)Γ) Σε περιγραφή πραγματικών αντικειμένων ή διαδικασιών και σε περιγραφή πλασματικών (φανταστικών) αντικειμένων ή διαδικασιών
Δ) Τις περισσότερες από αυτές τις περιγραφές μπορούμε να τις ονομάσουμε ΚΑΘΑΥΤΟ περιγραφές, που διέπονται δηλαδή μόνον από τους κανόνες της περιγραφής,ενώ εκείνη με την οποία περιγράφουμε διαδικασίες που συμβαίνουν μέσα στην ύλη μπορούμε να την ονομάσουμε ΙΔΙΟΤΥΠΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. Ιδιότυπη περιγραφή είναι εκείνη κατά την οιποία περιγράφουμε, αναφέρουμε δηλαδή, απόψεις κάποιου ή ακόμα και δικές μας.Χωρίς όμως να ασχολούμαστε εάν κάποια από αυτές τις απόψεις είναι σωστή ή λαθεμένη, γιατί τότε το κείμενό μας θα είναι αποδεικτικό και όχι περιγραφικό. Η παράγραφος με περιγραφή απόψεων αγγίζει τα όρια του αποδεικτικού λόγου,διέπεται δηλαδή από τους κανόνες του περιγραφικού λόγου αλλά περιέχει απόψεις, ή με άλλα λόγια συμπεράσματα (αποφάνσεις), κάτι που ανήκει στον αποδεικτικό λόγο.Χρησιμοποιείται όπως ήδη ανάφερα για περιγραφή διαδικασιών που συμβαίνουν μέσα στην ύλη,όπως πχ η περιγραφή μιας αρρώστιας, αλλά και σε κάποιες άλλες ορισμένες
περιπτώσεις.
-Η γνώση ότι υπάρχουν αυτά και εκείνα τα είδη αφηγηματικής και περιγραφικής παραγράφου, πιστεύω ότι βοηθάει τον καθηγητή να κατέχει πλήρως το αντικείμενο που διδάσκει και, φυσικά, μέσω του καθηγητή τον μαθητή στο να γράφει ευκολότερα και καλύτερα αυτά ή εκείνα τα κείμενα.
-Φιλικά, ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

Ο απρόσκλητος ή παρείσακτος:
-Μια διαφορά μεταξύ αφήγησης και περιγραφής από τη μια μεριά και αποδεικτικού λόγου από την άλλη είναι η εξής: Στον αποδεικτικό λόγο για κάθε συμπέρασμα που αναφέρουμε, διατυπώνουμε και τις προκείμενες με βάση τις οποίες βγάλαμε αυτό το συμπέρασμα.Ενώ στην περιγραφή και στην αφήγηση λέμε ή γράφουμε το συμπέρασμα χωρίς να αναφέρουμε καθόλου προκείμενες.
-Έτσι λέμε πχ σε μια παράγραφο περιγραφής ή αφήγησης "το κόκκινο τριαντάφυλλο", αλλά δεν παραθέτουμε προκείμενες με βάση τις οποίες βγάλαμε το συμπέρασμα ότι αυτό το τριαντάφυλλο ήταν ή είναι κόκκινο και όχι ροζ.
-Αντίθετα, αν σε μια αποδεικτική παράγραφο γράψουμε ως θεματική πρόταση ότι "το τριαντάφυλλο ήταν ή είναι κόκκινο", τότε θα γράψουμε και προκείμενες, πχ " όπως προκύπτει από τη τάδε φωτογραφία".
-Σε μια αποδεικτική παράγραφο έχουμε έναν συλλογισμό, έχουμε δηλαδή ένα συμπέρασμα και κάποιες προκείμενες.
-Το πώς συμπλέκουμε το συμπέρασμα με τις προκείμενες δίνει και τα διάφορα είδη αποδεικτικών παραγράφων.
-1) εάν γράψουμε το συμπέρασμα στην ΑΡΧΗ της παραγράφου, τότε μετά γράφουμε τη μια, δυο ή περισσότερες προκείμενες που πρέπει. Όταν το συμπέρασμα το γράφουμε στην αρχή της παραγράφου, τότε το λέμε θεματική πρόταση. Τις προκείμενες εξάλλου μπορούμε για ευκολία να τις λέμε αποδεικτικές προτάσεις.
Και έχουμε τα είδη,ή τύπους:
1α- Ενθύμημα, με μια αποδεικτική, πχ ο Σωκράτης ήταν θνητός, γιατί ήταν άνθρωπος
1β- Τύπος με δυο αποδεικτικές, σαν αντεστραμμένος κατηγορικός συλλογισμός,πχ "ο Σωκράτης ήταν θνητός, γιατί όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί και ο Σωκρατής ήταν άνθρωπος"
1γ- τύπος με τρεις ή περισσότερες αποδεικτικές, πχ "βία υπήρχε πάντα, στην αρχαιότητα ως δουλεία, στο μεσαίωνα ως ιερά εξέταση και από εκεί μέχρι σήμερα ως φυλετικές, θρησκευτικές και λοιπές διακρίσεις".
2)Εάν γράψουμε το συμπέρασμα στο τέλος (που τότε το λέμε και ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ), τότε πιο μπροστά γράφουμε τις μια, δυο ή περισσότερες αποδεικτικές προτάσεις που χρειάζονται.Και έχουμε τα είδη ή τύπους:
2α- αντεσταμμένο ενθύμημα, πχ "γιατί ο Σ. ήταν άνθρωπος, γι' αυτό΄ήταν θνητός",
2β-κατηγορικού συλλογισμού (όλοι οι ανθρωποι . ., ο Σ. ήταν άνθρωπος, άρα ο Σ.ήταν θνητός),
2γ με τρεις ή περισσότερες αποδεικτικές, πχ "η δουλεία στην αρχαιότητα ήταν βία, όπως και η ιερά εξέταση το μεσαίωνα, όπως και από τότε μέχρι σήμερα οι διάφορες διακρίσεις, φυλετικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές, οικονομικές ή όπως και εάν ονομάζονται, άρα βία υπάρχει πάντα στην ανθρώπινη ιστορία".
3)Εάν το συμπέρασμα το γράψουμε στην αρχή, μετά αναφέρουμε τις αποδεικτικές και μετά ξαναγράψουμε τό συμπέρασμα ως κατακλείδα, τότε έχουμε το λεγόμενο γεωμετρικό επιχείρημα (βλέπε το δοκίμιο του Ε. Παπανούτσου "η τέχνη του επιχειρήματος").
4) Το συμπέρασμα ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΤΟ ΓΡΑΦΟΥΜΕ ΣΤΗ ΜΕΣΗ, ανάμεσα δηλαδή στις αποδεικτικές προτάσεις.
-Θα συνεχίσω όμως στο επόμενο σχόλιο
Φιλικά, ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

-Με την άδειά σας, συνεχίζω ο απρόσκλητος.
-Ενδιάμεσα να πω για ορισμένους όρους που θέλουν διευκρίνιση.Α) Επιχείρημα, αναλογία, συλλογισμός, όλα είναι συλλογισμός.Β) Θεματική πρόταση, κατακλείδα, συμπέρασμα όλα είναι συμπέρασμα. Το ίδιο συμβαίνει και με τους όρους άποψη, γνώμη, ισχυρισμός, όλα είναι συμπέρασμα σωστό ή λαθεμένο.
-Ο συνδυασμός συμπεράσματος και αποδεικτικών προτάσεων μας δίνει όπως είδαμε ορισμένα είδη παραγράφου.
-Υπάρχει ακόμα η περίπτωση, ιδίως όταν οι αποδεικτικές είναι πολλές, να βγεί και δεύτερο συμπέρασμα. Αν αυτό δεν αποδεικνύεται με επάρκεια, τότε κατασκευάζουμε μια νέα παράγραφο όπου θα το αποδείξουμε με επάρκεια. Στη νέα παράγραφο θεωρούμε ως θεματική πρόταση αυτό το δεύτερο συμπέρασμα, χωρίς να το ξαναγράψουμε. Οι δυο αυτές παράγραφοι μπορεί να φαίνονται σαν μια, αλλά στην ουσία είναι δυο ξεχωριστές παράγραφοι, συνδεόμενοες πάντως πολύ στενά μεταξύ τους.
-Μπορεί όμως από μια αποδεικτική παράγραφο να λείπουν οι αποδεικτικές προτάσεις, όταν αυτές είναι πολύ γνωστές και δεν χρειάζεται να τις γράψουμε γιατί ξέρουμε ότι ο αναγνώστης της παραγράφου θα αποδεχθεί την αλήθεια της θεματικής πρότασης που έχουμε γράψει.
-Υπάρχουν δυο τέτοιες περιπτώσεις, δυο δηλαδή τέτοια είδη παραγράφου:
1) το πρώτο με τη φράση "όπως είναι γνωστό", φράση που αντικαθιστά τις αποδεικτικές που λείπουν , πχ "βία υπήρχε, όπως είναι γνωστό, πάντοτε"
2)το δεύτερο χωρίς καθόλου αποδεικτικές. Η παράγραφος αποτελείται μόνον από θεματική πρόταση.Μια τέτοια παράγραφο την ονόμασα "ατελή ποαράγραφο". Μάλιστα, αν γράψουμε πολλές τέτοιες παραγράφους τη μια μετά την άλλη, τότε σχηματίζουμε μια "πολλαπλή παράγραφο με ατελείς".
-Σε μια πολλαπλή με ατελείς, οι ατελείς πρέπει να είναι σχετικές μεταξύ τους και όχι άσχετες. Παράδειγμα από κείμενο του Κορνήλιου Καστοριάδη:
"Η καπιταλιστική οργάνωση της κοινωνικής ζωής δημιουργεί μια κρίση που ανανεώνεται αδιάκοπα σε όλες τις σφαίρες της ανθρώπινης δραστηριότητας./ Αυτή η κρίση παρουσια΄ζει τη μεγαλύτερή της έντση στον τομέα της παραγωγής./ Αλλά η κατάσταση βασικά είναι η ίδια σε όλους τους ρομείς/. Παντού η καπιταλιστική διάρθωση ισοδυναμεί με την οργνάνωση της ζωής των ανθρώπων από τα έξω, ερήμην των ενδιαφερομένων και αντίθετα προς τις τάσεις τους και τα δενδιαφέροντά τους. . ".
-Τη διαπίστωση ότι υπάρχει αποδεικτική παράγραφος χωρίς αποδεικτικές προτάσεις, την έκανε και ένας σχολιαστής στο παρόν μπλοκ σε μια από τις πρώτες αναρτήσεις. Και αυτό είναι θαυμάσιο! Φαίνεται όμως ότι δεν είχε χρόνο να εντρυφήσει στο ζήτημα και να το εξηγήσει. Και έτσι το άφησε άλυτο.
-Άλυτο βέβαια το άφησαν και όλοι οι προηγούμενοι αιώνες και δεκαετίες, μια και δεν είχε διερευνηθεί σε βάθος το θέμα παράγραφος, ούτε από το 1960 και μετά. Έτσι οι προηγούμενοι αιώνες μίλησαν για το in media res.Είπαν δηλαδή, ότι το συμπέρασμα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι στο μέσον των πραγμάτων.
-Στο παραπάνω κείμενο δηλαδή του Κορνήλιου Καστοριάδη, το συμπέρασμα κατά την άποψη που διδάσκεται ακόμα στις φιλοσοφιλολογικές σχολές, είναι κάπου στο μέσον όλων αυτών των προτάσεων, χωρίς να μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια πού είναι τέλος πάντων.
-Γνωρίζοντας όμως πλέον τώρα ότι υπάρχει "η ατελής παράγραφος και πιο συγκεκριμένα η πολλαπλή με ατελείς παράγραφος", μπορούμε να πούμε ότι το κείμενο αυτό αποτελείται από ατελείς παραγράφους, σχετικές μεταξύ τους, που η κάθε μια τους αποτελεί και ένα συμπέρασμα ισοδύναμο με το άλλο. Και δεν χρειάζεται πλέον να βυζαντινολογούμε ψάχνοντας να βρούμε τι; Τον τετραγωνισμό του κύκλου;
-Ώστε η άποψη ότι υπάρχει παράγραφος χωρίς αποδεικτικές και έγκυρη είναι και συμφωνεί με την πργματικότητα και μας λύνει προαιώνια προβλήματα.
-Φιλικότατα, ο απρόσκλητος

Γιάννης είπε...

Φίλτατε απρόσκλητε,
λόγω φόρτου εργασιών απαντώ κάπως καθυστερημένα.

Ας ξεκινήσω από την αφηγηματική παράγραφο.
Όντως η αφ. παρ. δεν έχει κατηγοριοποιηθεί και διδάσκεται ως ένα είδος. Αυτό έγινε γιατί η αφήγηση αποτελεί παράθεση μια αλληλουχίας γεγονότων πραγματικών ή φανταστικών του παρελθόντος ή του μέλλοντος.
Αν ήθελε πράγματι κάποιος να την κατατάξει σε είδη ίσως να προέκυπταν περισσότερα κι από τα είδη που αναφέρεις. Σ' όλα όμως τα είδη το κυρίαρχο στοιχείο είναι χρονική ακολουθία, π.χ. η παράγραφος "με αφήγηση δράσης και εξωτερικής διαδικασίας" ή η παράγραφος "με δράση και διαδικασίες στο έσω του ανθρώπου".
Γι' αυτό το λόγο από τον Όμηρο το καθαυτό "παιχνίδι" στα αφηγηματικά κείμενα γίνεται κυρίως με το χρόνο.
Η αφήγηση έχει μελετηθεί, να αναφέρω για παράδειγμα μόνο τους δομιστές και τον Genette. Εκεί γίνεται λόγος, εκτός από το χρόνο που προανέφερα, για το είδος αφηγητή, το είδος της αφήγησης κ.τ.λ.
Η διδασκαλία της αφ. παραγράφου δεν είναι τόσο απαιτητική, γιατί κι ένα μικρό παιδί μπορεί άνετα να αφηγηθεί ένα γεγονός του παρελθόντος ή να φτιάξει μια "παραμυθική" αφήγηση. Αν θες μπορείς να δεις κείμενα μαθητών της Α' Γυμνασίου από το τους συνδέσμους που έχω στο μπλογκ "το Α2 γράφει". Τα καταφέρνουν αρκετά καλά.
Η περιγραφική παράγραφος είναι πολύ δυσκολότερη. Υπάρχουν κάποιες γενικές αρχές, λόγω όμως της ιδιομορφίας των περιγραφόμενων διαδικασιών ή αντικειμένων, π.χ. συνταγή μαγειρικής, κτίριο, πρόσωπο, εξειδικεύτηκαν οι οδηγίες και προέκυψαν τα είδη, (τα υπο-είδη καλύτερα) τα οποία είναι πάμπολλα.

Τέλος, η επεξηγηματική παράγραφος, που είναι πολύ κοντά στην αποδεικτική παρ. ή στην παρ. με παραδείγματα, αναγκαστικά απαιτεί περισσότερες διευκρινίσεις της θεματικής περιόδου. Δε συμφωνώ με την άποψη ότι αποτελούν οι επεξηγήσεις νέες παραγράφους. Μ' αυτή τη λογική την παράγραφο με παραδείγματα δε θα τη θεωρούσαμε μία αλλά τόσες ξεχωριστές όσες και τα παραδείγματα.

Ευχαριστώ για τα σχόλια που αποτελούν πάντα αφορμή για προβληματισμό.

Ανώνυμος είπε...

-Αγαπητέ Γιάννη, είδα το μπλοκ Α2 και ευχαριστώ πολύ που με έφερες σε επαφή με γραπτά μαθητών, κάτι που δεν ευτύχησα να προσεγγίσω παρά ελάχιστα, γιατί δεν υπήρξα δάσκαλος ή καθηγητής.
-Θέλω να σταθώ σε δυο παρατηρήσεις σου. Πρώτα στο δύσκολο της περιγραφικής παραγράφου. Η κατηγοροποίηση των ειδών της, ίσως να την κάνει εύκολη.
-Όλα για τον καθένα μας είναι αντικείμενα, ακόμα και η συνείδησή μας (Ε. Παπανούτσος, γνωσιολογία) .
-Αν έτσι έχει το πράγμα, τότε περιγράφουμε αντικείμενα, ή οτιδήποτε περιγράφουμε είναι αντικείμενο.
-Και αν θεωρήσουμε τα αντικείμενα σε υλικά και νοητικά, τότε μπορούμε να πούμε σαν μια πρώτη διάκριση ότι περιγράφουμε ή υλικά αντικείμενα (σπίτι, δρόμος, ουρανός, σκύλος, αυτοκίνητο κτλ, κτλ) ή νοητικά αντικείμενα (μια διαδικασία, ο χαρακτήρας ενός ατόμου).
-Εαν θεωρήσουμε εξάλλου ότι οι διαδικασίες διακρίνονται σε εξωτερικές, σε αυτές δηλαδή που μπορούν ν γίνουν αντιληπτές από τον καθένα, και σε εσωτερικές, σε αυτές δηλαδή που γίνονται μέσα στην ύλη και τις "βλέπουν" μόνον οι ειδικοί επιστήμονες, τότε έχουμε και τη διάκριση σε περιγραφή εξωτερικών διαδικασιών και σε περιγραφή εσωτερικών διαδικασιών.
-Αυτές νομίζω ότι είναι οι βασικές διακρίσεις της περιγραφής και οτιδήποτε περιγράφουμε ανήκει σε μια από αυτές τις διακρίσεις.
-Η περιγραφή προχωρεί διαιρετικά από το αντικείμενο στα μέρη του. Ειδικά σε μια διαδικασία ή λειτουργία μέρη είναι οι διάφορες φάσεις της.
-ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΣΟΥ για την παράγραφο με επεξηγήσεις, νομίζω ότι παράγραφος με επεξηγήσεις δεν υπάρχει. Και επομένως δεν υπάρχει περίπτωση να κάνουμε σύγχυση μεταξύ αποδεικτικής παραγράφου και παραγράφου με επεξηγήσεις.
-Το ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΜΟΥ για το ό,τι παράγραφος με επεξηγήσεις δεν υπάρχει είναι το εξής: Έστω ότι μια παράγραφο, όπου χρησιμοποιούμε ορισμένες λέξεις, την απευθύνουμε στον αναγνώστη Α και την ίδια παράγραφο στον αναγνώστη Β. Υποψιαζόμαστε ή γνωρίζουμε ότι ο αναγνώστης Α δεν ξέρει δέκα από τις λέξεις. Για να κατανοήσει την παράγραφό μας γράφουμε για κάθε μια λέξη που δεν ξέρει, και από μια επεξήγηση. Γράφουμε δηλαδή τελικά δέκα επεξηγήσεις. Απευθύνοντας την ίδια παράγραφο στον αναγνώση Β, και γνωρίζοντας ότι ξέρει τη σημασία όλων των λέξεων, δεν γράφουμε στην παράγραφο καμια επεξήγηση.= Παράγραφος με επεγηξήσεις, λοιπόν, δεν υπάρχει. Οι επεξηγήσεις έχουν σχέση με την κατανόηση της παραγράφου και όχι με τη λογική που τη διέπει.
-Η άποψη ότι υπάρχει παράγραφος με επεξηγήσεις είναι ίσως πολύ παλιά, αλλά δεν σημαίνει ότι είναι και σωστή. Ασφαλώς σε μια παράγραφο θα βάλουμε, αν χρειάζονται, επεξηγήσεις. Οι συγγραφείς των φιλολογικών βιβλίων την αναφέρουν αναγκαστικά, μια και την αναφέρει η παράδοση. Μάλιστα, προσπαθούν να γράψουν παραδείγματα (πχ Νίκος Γρηγοριάδης, Χρήστος Τσολάκης). Αν όμως αναλύσουμε τα παραδείγματα που προσφέρουν, θα διαπιστώσουμε ότι πρόκειται για άλλου είδους παραγράφων (πχ αποδεικτική, ή περιγραφική, αντίστοιχα στους δυο αυτούς επιφανείς συγγραφείς και φιλολόγους μας).
-Φιλικά, ο απρόσκλητος

Ανώνυμος είπε...

Ο απρόσκλητος:
-Να απασχολήσω τη στήλη με κάτι τελευταίο που θέλω να επισημάνω. Με τον όρο "λεπτομέρειες" που συναντάμε στα βιβλία για την παράγραφο και πιο συγκεκριμένα στα τεύχη Έκφραση- Έκθεση που έχω υπόψη μου.
-Ό όρος αυτός είναι πολύ γενικός, γιατί περιλαμβάνει τα πάντα, άρα είναι χαοτικός και πρέπει να αντικατασταθεί με πιο κυριολεκτικούς κατά περίπτωση όρους, γιατί δημιουργεί τέλεια σύγχυση:
-Στην περιγραφική παράγραφο, όπου για να περιγράψουμε ένα υλικό αντικείμενο αναφέρουμε τα μέρη του και τα χαρακτηριστικά τους, θα πρέπει μάλλον να αντικατασταθεί με τους όρους "μέρη" και "χαρακτηριστικά". (Πχ το πουκάμισο στην παραδοσιακή φορεσιά νύφη των Μεσογείων έχει χρώμα πολύχρωμο/ πάνω από του πουκάμισο μπαίνει ο τζάκος, ένα κόκκινο ζωνάρι και τα γρίζα με τα χρυσά).
-Στην αφηγηματική παράγραφο που αποτελείται από το ρήμα που δείχνει ενέργεια και από οτιδήποτε υπάγεται στο ρήμα, ο όρος λεπτομέρειες ίσως θα πρέπει να αντικτασταθεί από τον πριφραστικό όρο "ό,τι υπάγεται στο ρήμα".
- Στην αποδεικτική παράγραφο ο όρος λεπτομέρειες θα πρέπει να αντικατασταθεί από τον όρο "αποδεικτικές προτάσεις" ή έστω αποδεικτικό υλικό.
-Οπότε στην αποδεικτική παράγραφο (που μάλλον ενδιαφέρει περισσότερο από τις άλλες) θα έχουμε τα σκέλη ή θεματική πρόταση και αποδεικτικές προτάσεις, ή αποδεικτικές προτάσεις και συμπέρασμα. Έτσι, η διαδαχή της αποδεικτικής παραγράφου θα είναι σύμφωνη και με τα όσα διδάσκονται οι μαθητές για το συλλογισμό στο μάθημα της φιλοσοφίας. Όπου ο συλλογισμός αναφέρεται ότι αποτελείται από δυο σκέλη: από προκείμενες και από συμπέρασμα, ή από συμπέρασμα και προκείμενες (πχ ο Σωκράτης ήταν θνητός, γιατί ήταν άνθρωπος).
-Κατά τη γνώμη μου στη θεωρία δομής της παραγράφου πρέπει να επέλθουν μερικές βασικές βελτιώσεις, για να διαδραματίζει το ρόλο της σωστά και να μην γίνεται βραχνάς για διδάσκοντες και μαθητές. Πρώτον να διατυπωθεί ότι η περιγραφή προχωρεί από το αντικείμενο στα μέρη του και στα χαρακτηριστικά τους και να διαγραφεί από τα βιβλία ότι προχωρεί παραγωγικά! γιατί προχωρεί διαιρετικά. Δεύτερο: να εξειδικευτεί ο όρος λεπτομέρειες, γιατί είναι χαοτικός και τελείως ανεπιτυχής. Τρίτο να επισημανθούν τα κυριότερα είδη της περιγραφικής, της αφηγηματικής και της αποδεικτικής παραγράφου, για να υπάρχει ένας βασικός οδηγός για τον μαθητή. Τέταρτο να διαγραφεί από τα βιβλία ότι η θεματική πρόταση μιας παραγράφου μπορεί να είναι και στο μέσον της (in media res), γιατί είναι ή στην αρχή ή στο τέλος της και πέμπτο: Να διατυπωθεί ότι ο τρόπος ανάπτυξης/ οργάνωσης/ δόμησης/ κατασκευής μιας αποδεικτικής παραγράφου είναι ένας και μόνον, όπως είπε ο Αριστοτέλης στα Αναλυτικά του: με συλλογισμό. Η έκφραση ότι η παράγραφος αναπτύσσεται/ οργανώνεται με "επεξηγήσεις, με λεπτομέρειες , με αιτιολόγηση, με επιχείρημα κλπ κλπ" περιέχει ανακρίβειες, πλεονασμούς και ταυτολογίες. Γιατί τι άλλο από ταυτολογία είναι ότι η παράγραφος αναπτύσσεται ". . .με επιχείρημα, αναλογία, συλλογισμό", αφού το καθένα από αυτά είναι συλλογισμός;
-Οι προηγούμενοι αιώνες είπαν πολλά σωστά, αλλά και πολλά χαοτικά. Η θεωρία δομής της παραγράφου που αναπτύχθηκε από το 1960 και μετά στηρίχθηκε σε πολλά σωστά που ειπώθηκαν στο παρελθόν, αλλά δεν φρόντισε ακόμα να απομακρύνει τα χαοτικά, ενώ παράλληλα διατύπωσε και η ίδια κάποια χαοτικά, όπως ο όρος λεπτομέρειες.
-Απαιτείται λοιπόν να ξανατεθεί το κάθι τι σε επανέλεγχο και να αναθεωρηθούν τα σχολικά βιβλία, σε όσα σημεία πρέπει να αναθεωρηθούν.



Για κάτι άλλο εκτός από λόγια και ατέρμονες συζητήσεις στον ιστοχώρο μου

"Ελληνικός Πολιτισμός"

Κάθε συνεργασία είναι καλοδεχούμενη!